English, Français

Script 90.2

Notes to broadcasters

Pakua na hariri taarifa hii kwa matumizi yako

Vidokezo kwa mtangazaji

Wakulima wanapata hasara kubwa baada ya kuvuna nafaka zao kwa ujumla, na hasa kwa zao la mahindi. Kati ya kupanda na wakati ambapo ganda linatoka, mahindi huwa katika hatari kubwa ya kuandamwa na magonjwa mengi ya wadudu, ndege na panya. Ikiwa mkulima anaweza kuepuka matatizo hayo yote, atakuwa na mavuno mazuri sana na huleta matumainini bora ya siku za mbele kwa familia nzima.

Hata hivyo, mkulima mara nyingi hupoteza mavuno yote kwa sababu ya uharibifu unaosababishwa na wadudu waharibifu wakati wa kuhifadhi. Wadudu aina ya fukusi ni wadudu wenye mdomo uliyochongoka kuweza kuchimba punje za mahindi. Mara baada ya kufanya shimo katika kiini, huhifadhi mayai yao ndani ya kiini. Baada ya kuanguliwa, mabuu hulishwa na kiini. Wanatoka kwenye kiini kwenye hatua ya kukomaa. Wadudu
waliokomaa huweka mayai yao kwenye kiini mahindi, na mzunguko huanza tena na kuendelea.

Mwisho wa mchakato huu, mkulima anaachwa na gunia tupu la mahindi kutokana na thamani kuisha na ambayo haiwezi kupandwa kutokana na kutobolewa.

Muongozo huu wa redio unajadili chaguo la kudhibiti wadudu fukusi kwenye mahindi yaliyohifadhiwa.

Muongozo huu umejengwa juu ya mahojiano halisi. Unaweza kuutumia muongozo huu kama msukumo wa utafiti na kuandika muongozo wako kwenye mada sawa katika kituo chako. Au unaweza kuchagua kuzalisha muongozo huu kwenye kituo chako, kwa kutumia waigizaji wa sauti kuwakilisha wasemaji. Ikiwa ndivyo, tafadhali hakikisha unawaambia wasikilizaji wako mwanzoni mwa kipindi kwamba sauti ni ya washiriki, sio watu wa awali waliohusika katika mahojiano.

Script

Waigizaji

Mwenyeji

Mr. Bio Doko, mkulima

Mpangilio: Gbégourou, mojawapo ya vijiji vya soko la Parakou, katika jiji kubwa nchini Benin.

Kiashiria cha kufungua na kutambulisha kipindi, halafu unashusha sauti chini

MWENYEJI:
Halo, mpendwa msikilizaji! Karibu katika kipindi chako. Mazungumzo ya leo yatahusu njia ya kukinga mahindi yako na wadudu wakati wa kuhifadhi.

Wakulima huhifadhi mahindi sio kwa mahitaji ya chakula cha familia yao tu bali pia kuweka baadhi kwa ajili ya kuuza baadaye katika mwaka ambapo bei zitaongezeka, na kuwezesha kupata fedha. Lakini wakulima wengi hawana matokeo ambayo wanatarajia kwa sababu hawatumii njia nzuri za kuhifadhi. Njia nzuri za kuhifadhi ingeweza kuzuia hasara kubwa kila mwaka na itawawezesha wakulima kuokoa muda mwingi.

Mabibi na Mabwana, hivi karibuni tulikuwa Gbégourou, karibu na Parakou, nchini Benin, kijiji kinachojulikana kutokana na mazao yake ya chakula.

Hali ya hewa ilikuwa nzuri asubuhi hiyo, na wanakijiji walikuwa na shughuli nyingi. Wengine walikuwa wanarudi kutoka mashamba yao, wakati wengine walikuwa wakiandaa kuuza magunia ya mahindi. Tulifanya makubaliano na Bwana Bio Doko ili kutembelea shamba lake. Yeye amekuwa mfano wa wakulima wengine kwa sababu anauza mazao bora na mazuri. Baada ya ziara yetu, yeye alikubaliana nasi kuja katika kituo chetu, kujibu maswali yetu, na kushirikisha ujuzi wake juu ya uhifadhi wa mahindi. Karibu!

BIO DOKO:
Asante kwa kunikaribisha.

MWENYEJI:
Mpendwa rafiki na Msikilizaji mwaminifu, tunajua wengi wenu mpo nasi. Asante kwa kusikiliza mahojiano haya na Bwana Bio Doko.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

MWENYEJI:
Kama ulivyo mweneyeji wa eneo hili, unaweza kutuelezea jinsi wakulima wanavyohifadhi mahindi?

BIO DOKO:
Kawaida, katika maeneo kama yetu ambayo ni vigumu kufikiwa kwa sababu ya barabara mbovu, mavuno hufanyika mwishoni, na mkulima hukausha punje za mahindi kabla ya kuyahifadhi kwenye ghala.

Lakini haraka sana, ghala inakabiliwa na wadudu waitwao fukusi wanaoharibu punje. Hii inamuweka mkulima katika hali ngumu wakati wa kipindi cha ukame wa hifadhi ya chakula na mavuno yajayo. Inamlazimu mkulima kuchambua mbegu ya nafaka, ili kutenganisha zilizoharibika na zilizo nzuri.

Mwishoni mwa mchakato huu, kiasi kikubwa cha mahindi huwa hayatumiki, na muda mwingi umepotea katika kutenganisha mahindi mazuri na mabaya.

MWENYEJI:
Mahindi yaliyoharibiwa na fukusi yanaonekanaje?

BIO DOKO:
Kiini kinakuwa kimejawa na mashimo, na huvunjika unapokandamiza kwa kidole chako na kidole gumba. Sio nzuri kwa kula na hazioti kama ukizipanda. Kwa hivyo huwezi kuziuza.

MWENYEJI:
Je, mahindi yanayohifadhiwa kwa njia hii yanawezaje kupoteza thamani yake?

BIO DOKO:
Fukusi waliokomaa hutaga mayai yao na kuziweka ndani ya kiini cha mbegu. Mabuu yanayotokana na mayai hujilisha zaidi kutoka sehemu ya ndani ya kiini, ambayo ni sehemu yenye afya zaidi. Kwa hiyo, nafaka hizi hazivutii mtu yeyote kwenye soko, wala kwa kula wala kwa kupanda.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

MWENYEJI:
Ni njia gani ulizozitumia kuzuia upotevu kama huo waliokutana nao majirani yako?

BIO DOKO:
Ninatumia njia mbili. Lakini kwa njia yeyote, ni muhimu kufuata sheria zote zifuatazo:

Kwanza, vuna mazao kwa wakati unaofaa. Mavuno yanayovunwa kwa kuchelewa huongeza nafasi ya mashambulizi ya wadudu katika shamba. Wakulima wanapaswa kuelewa kwamba matatizo makubwa zaidi daima huja kutokana na kujaribu kuhifadhi nafaka ambazo tayari zimeharibiwa. Kisha, unapaswa kuchagua punje bora katika kundi kabla ya kuyahifadhi. Tatu, kausha mahindi ili kupunguza unyevu. Mwisho, lazima uhifadhi mahindi kwenye ghala ambayo imewekwa dawa ya kuzuia wadudu ambayo ni salama na yenye ufanisi.

Baada ya miezi minne ya kuhifadhi, majani ya nje na punje huondolewa. Kisha, mbegu huhifadhiwa salama kulinda wadudu kwa kutumia dawa ya kuua wadudu katika magunia. Hii ni njia moja ya kuzuia mashambulizi ya wadudu fukusi.

Njia nyingine hauhitaji kemikali. Mara baada ya magunzi kukaushwa vizuri, lazima kuondoa mbegu na kusaga magunzi katika kinu. Kisha, unapaswa kuchanganya magunzi yaliyosagwa na masalia ya utando mwembamba ambao zimeachwa wakati mbegu zinaondolewa kwenye magunzi.

Mchanganyiko huu hutiwa kwenye magunia ya kitani na mbegu na kuhifadhiwa kwenye ghala safi.

Njia hii inaweza kutunza mahindi kutoka msimu mmoja hadi mwingine. Kwa kweli, kwa njia hii, unaweza kuokoa kwa kutunza kwa miezi 12.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

MWENYEJI:
Je, tafadhali unaweza kuelezea kwa msikilizaji kanuni ya msingi ya njia hii ya kuhifadhi?

BIO DOKO:
Ni rahisi sana! Wakati punje za mahindi zinahifadhiwa kwenye magunia, fukusi aliyekomaa huingia mara moja huvamia kwenye Punje nyingine. Anashambulia punje nyingine, huweka yai lake ndani yake, na mzunguko huanza tena. Baada ya muda, gunia lote la mahindi linaharibiwa.

Lakini wakati mchanganyiko ukishindiliwa vizuri katika magunia ya katani, fukusi waliokomaa ambao hutoka kwenye punje za mahindi hawawezi kupata kiini kingine mara moja. Unga unga kutoka katika magunzi ni kikwazo kwa harakati zake za kutembea. Fukusi waliokomaa na waliopigana kwa muda mrefu, katika kugeuka na kuzunguka, hatimaye huchoka na kufa. Hivyo uwezekano kwamba fukusi wote waliyotoka kwenye kiini na kukutana na punje nyingine yenye afya hufifia na mahindi huhifadhiwa.

MWENYEJI:
Kwa sababu umetumia mbinu hii mara kwa mara, unaweza kutuelezea faida za kusaga magunzi ya mahindi ili kuhifadhi nafaka, na kwa nini umeridhika na mbinu hii leo?

BIO DOKO:
Ninapenda kusema kwamba inafanya vizuri sana kutokana na sababu kadhaa. Kwa jambo moja, mimi si lazima nichambue punje tena, baada ya kuondoa magunzi. Hiyo inaniokolea muda fulani.

Nimejenga jina zuri na uaminifu kwa wateja kwa sababu ya ubora wa mazao ambayo nilitumia kwa ajili ya matumizi na kwa kupanda. Hatimaye, ninapata malipo yangu kamili pale. Wengine wanapaswa kutoa mikopo kwa sababu ya kutoridhishwa kwa wateja kuhusu ubora wa bidhaa zao. Kwa hivyo ninafurahi.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

MWENYEJI:
Asante, Bwana Bio Doko. Kwa muhtasari, Bwana Bio Doko anapendekeza kwamba wakulima husaga magunzi ya mahindi, kuchanganya unga huo na punje za mahindi na kuchanganya mchanganyiko huo katika magunia. Mchanganyiko wa poda ya magunzi moja kwa moja hupunguza sana shughuli za wadudu fukusi na hivyo hupunguza kiwango cha uharibifu. Pia anapendekeza kuhakikisha kuwa eneo la kuhifadhi ni safi sana. Monsieur Doko ni mtu mwenye furaha. Njia hii inapaswa kuruhusu wakulima kuhifadhi nafaka zao bila tatizo, kutoka msimu mmoja hadi ujao.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

MWENYEJI:
Msikilizaji mpendwa, asante kwa usikivu wako makini. Leo, tulizungumza kuhusu mbinu ya kutumia magunzi ya mahindi yaliyosagwa kuhifadhi mahindi. Tafadhali jadili mbinu hii miongoni mwenu na wasiliana na kituo cha redio ikiwa una maswali au mapendekezo. Uwe salama na Kwaheri.

Pandisha sauti kwa mwingiliano wa muziki, kisha punguza polepole chini ya mazungumzo (sekunde 5)

Acknowledgements

Shukrani

Imetolewa na: Issakou Yagui Assouma, Deeman Radio, Benin.

Imepitiwa na: Peter Golob, mshauri wa mavuno baada ya mavuno.

Ilitafsiriwa na: Madzouka B. Kokolo, Mshauri.

Shukrani kwa: Nestor Aho na Ganssou Kossou, profesa na mtafiti katika Chuo Kikuu cha Abomey-Calavi, Kitivo cha Sayansi ya kilimo.

Shukrani maalum kwa Jumuiya ya Madola ya Kujifunza (COL), Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni (UNESCO), Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO), Serikali ya Kanada kupitia Shirika la Maendeleo la Kimataifa la Canada (CIDA) , Shirikisho la Serikali ya Canada, Chama cha Dunia cha Wasambazaji wa Radi za Jamii (AMARC), Shirikala habarila (IPS) Afrika, na Kituo cha Teknolojia ya Kilimo na Ushirikiano wa Vijijini (CTA), kwa kuunga mkono ushindani wa redio juu ya uvumbuzi wa wakulima wadogo.

              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Information Sources

Vyanzo vya habari

Nestor Aho na Ganssou Kossou, “Uhifadhi na uhifadhi wa nafaka za kitropiki”, mwaka 1993, Toleo la Les Flamboyants, ukurasa wa 125.

Bwana Bio Doko, mkulima, aliyehojiwa tarehe 25 Oktoba 2009.

Chanzo hiki cha taarifa kimefadhiliwa na Shirika la Rockefeller kupitia mradi wake wa YieldWise.