Wakulima kutumia gesi vunde (biogas) kulinda mazingira, kupunguza uzito wa kazi za nyumbani

Habari, msikilizaji mpendwa! Karibu kwenye kipinid cha leo, ambapo tunazungumzia faida za teknolojia ya gesi vunde kwa wakulima na mazingira. Pia tutazungumzia jinsi wakulima wanaweza kumudu gharama kubwa za miundombinu ya gesi vunde.

Kipindi cha leo kinaangazia Mji wa Rwenjojo katika Wilaya ya Karagwe, kaskazini-magharibi mwa Tanzania. Uhamasishaji na ukuzaji wa matumizi ya gesi vunde katika mkoa huu unalenga kupunguza utegemezi wa kuni na mkaa, hasa miongoni mwa wanawake. Mabadiliko haya pia yanachangia kupunguza uzalishaji wa hewa chafuzi na kupunguza matumizi ya kuni na utegemezi wa misitu kwa matumizi. Wakati huo huo uwapunguzia mzigo mzito wa kazi za nyumbani zisizo na malipo ambazo wanawake wengi hukabiliana nazo kila siku.

Leo tunao wageni wanne:

Alfredina Philipo, mama wa nyumbani na mtumiaji wa gesi vunde kutoka Wilaya ya Karagwe. Na Philipo Peter, mume wa Alfredina na mhamasishaji wa gesi vunde.

Kuzungumzia mada ya leo, tutazungumza pia na Daudi Manongi, ambaye ni mtaalamu wa uhifadhi wa baiyoanuwai kutoka katika taasisi ya TABIO ambayo ni Mtandao wa utunzaji baiyoanuwai Tanzania. Na, hatimaye, Adamu Bitakwate, mtaalamu wa gesi vunde na meneja wa kitengo cha nishati mbadala katika Mradi wa MAVUNO.

Tafadhali endelea kusikiliza kipindi kilicho sheheni maarifa. Jina langu ni ____.

MELODI YA UTANGULIZI, KISHA INA FIFIA

ng’ombe mooo.

Niko hapa katika Mji wa Rwenjojo nyumbani kwa Bw. Philipo na Bi. Alfredina. Wana watoto wawili. Ni takribani saa moja usiku sasa na Bi. Alfredina ana shughulika zaidi kuchanganya malighafi asilia na samadi mbichi ya ng’ombe, ili kuulisha mtambo wa gesi vunde huku mume wake akikusanya taka asilia nyinginezo kama vile mabaki ya jikoni, mabaki ya mimea, na vifaa vingine vinavyoweza kuoza.

Mitambo mingi ya kuzalisha gesi vunde imeundwa kwa njia ambayo kimengenyeo kinahitaji kulishwa kila siku. Kimengenyeo kinalishwa ili kusaidia kuchakata rasilimali zilizowekwa na kutengeneza gesi zaidi, shukrani kwa vimelea vilivyopo ndani. Kimengenyeo kimejengwa kwa njia ambayo inaruhusu kutenganisha gesi kutoka kwa vitu vingine. Kawaida gesi huhifadhiwa kwenye sehemu ya juu ya kimengenyeo, ambapo baadaye gesi iwakayo, hasa methane na gesi ya oksijeni, huelekezwa kwenye mabomba na kusafirishwa hadi kwenye kichomeo cha gesi au jiko – tayari kutumika kwa kupikia, kupasha joto na kuangaza. Huu ndiyo mfumo wa gesi vunde na jinsi inavyofanya kazi.

Tunaanza na Bi. Philipo. Tafadhali waambie wasikilizaji wetu, gesi vunde ni nini?

Huu ni mfumo ambao umetengenezwa mahususi ili kuzalisha gesi tunayotumia kupikia.

Tunatumia taka asilia zinazoweza kuoza ambazo zinapatikana katika mazingira yetu. Hizi ni pamoja na mabaki ya chakula, maganda ya ndizi, na mabaki mengine ya mazao. Tunarundika taka hizo kwenye shimo lililotengenezwa kistadi, na kuzichanganya na samadi ya wanyama hususani ya ng’ombe, kuku, sungura, mbuzi, na hata kinyesi cha binadamu. Kuna njia tatu za kulisha mtambo wetu cha gesi vunde: Mosi: kwa kutumia mabaki ya mimea na nyenzo nyingine za kikaboni ambazo kwa kawaida tunakusanya kutoka katika mazingira yetu; pili, kwa kuelekeza taka za binadamu kutoka chooni, lakini hii inapaswa kufanywa kwa tahadhari za ziada ili kuepuka matumizi yoyote ya kiwanja cha kemikali kwa sababu inaweza uzalishaji wa gesi; na hatimaye, kwa kutumia samadi ya ng’ombe ambayo pia huelekezwa kwenye shimo la kukusanya karibu na mfereji wa kulisha biogas.

Ili kusaidia mchanganyiko kusagika vizuri, tunaongeza maji tunapojaza kijisindio. Gesi inayotoka hutumwa kupitia mabomba hadi jikoni. Hivi sasa, tunaitumia kupikia.

Asante kwa maelezo hayo mazuri. Uligharimu kiasi gani kuanzisha mfumo huu wa gesi vunde?

Haiwezi kuwa chini ya shilingi milioni tano za Tanzania (5,000,000 TSH, $1,979 US).

Wow, hiyo si rahisi. Bw. Philipo, unaweza kutueleza kidogo kuhusu mchakato uliopitia ili kupata mtambo wa gesi vunde na kuusakinisha nyumbani kwako?

Tumekuwa tukijenga miundombinu ya gesi vunde kwa takriban miaka kumi na miwili (12) iliyopita. Mradi wa MAVUNO ulikuwa unaunga mkono mipango ya uhifadhi wa mazingira, ukilenga vyanzo vya nishati mbadala na kujenga uhimilivu kwa jamii za vijijini kote Tanzania. Mradi ulitusaidia kwa ufadhili wa gharama za awali za vifaa na ufungaji wake. Mimi na mke wangu tulitafuta vifaa vinavyo patikana kama vile mawe na mchanga ili kupunguza gharama. Mfumo huu wa gesi vunde umebadilisha maisha yetu – sasa tuna nyumba ya kisasa, mashamba ya ndizi yenye uzalishaji, na nishati safi ya kupikia na kuangaza.

Tunahitaji nyenzo na vifaa gani ili kujenga mfumo wa ges vunde?

Aina ya mtambo wa gesi vunde tuliochagua una sehemu kuu tatu ambazo ni: kulisha, kimengenyeo, na sehemu ya kutolea taka. Mahitaji ya nyenzo yanaweza kugawanywa katika sehemu mbili. Kwanza, vifaa vya viwandani kama vile mabomba, saruji, waya za kufunga, waya meshi, misumari, viunganishi, jiko la gesi, saruji isiyopitisha maji, na chokaa. Kundi la pili ni vifaa udongo kama vile mchanga, na changarawe.

Ujenzi wa mfumo wa mtambo wa gesi vunde ni kama ujenzi wa matanki ya maji. Malighafi nyingine zinazohitajika ni pamoja na mchanga, matofali, na kokoto zinazopatikana katika maeneo yetu.

Mitambo mikubwa ya gesi vunde uhitaji vifaa zaidi, lakini pia huzalisha gesi zaidi. Kwa hivyo, ukubwa kwa kawaida hutegemea mahitaji ya kaya na uwezo wao wa kumudu kulipa.

Asante, Bw. Philipo. Na sasa nihamie kwa Bi. Philipo: Kwa nini gesi vunde ni muhimu kwa wanawake kama wewe?

Asante! Gesi vunde imefanya kupika kuwa rahisi sana kwangu. Kupika sasa kunachukua dakika thelathini (30) tu ikilinganishwa na zaidi ya saa nne hapo awali, wakati nikitumia kuni. Hii inaninipa mawatumizi mazuri ya nuda wangu. Hapo awali, ilinibidi kutembea kilomita tano na watoto wangu kukusanya kuni, ambapo ilibana muda wao wa kusoma. Sasa, watoto wangu wana muda zaidi wa shule, na ninaweza kushiriki kikamilifu katika shughuli za jamii bila kuchelewa.

Inaonekana kama imeboresha ustawi na ufanisi wa familia yako.

Ndiyo, imepunguza mzigo wa kazi zisizo na malipo kwa wanafamilia wetu, ikiniwezesha kuzingatia kazi zingine. Na watoto wetu wana muda zaidi wa kusoma. Gesi vunde imeleta mshikamano, amani na furaha nyumbani kwetu.

Je, umekuwa ukieneza habari za teknolojia hii kwa majirani zako? Ni faida zipi zipi umekuwa ukiwaambia? Ni wangapi wamefuata nyayo zako?

Watu wengi wamekuwa wakitutembelea ili kujifunza kuhusu gesi vunde. Hili ni tokeo chanya kwetu.

Tumewaambia jinsi gesi vunde imepunguza mzigo wa kupika, na jinsi tumeboresha mashamba na bustani yetu ya mboga mboga kwa kutumia bayosilari kama mbolea. Hii ni bidhaa ya ziada ambayo hutokana na mtambo wa gesi vunde, ni ya asili kabisa na inafaa kama mbolea lakini pia kama dawa ya asilia ya kufukuza wadudu. Kutumia baiyosilari utusaidia sisi na jamii kuboresha lishe yetu. Gesi vunde inaleta uhitaji mdogo wa kuni, ambayo inalinda misitu yetu. Kadiri watu wanavyokuwa tayari kujifunza kuhusu teknolojia ya gesi vunde, ndivyo tunavyohimizwa kuieneza zaidi kwa wakulima zaidi.

Ulisema ulipata msaada wa mtambo wa gesi vunde kupitia mradi wa MAVUNO. Je, unaweza kutushirikisha kilichowafanya waichague kaya yako kwa msaada huu?

Kwa sababu mabadiliko ya tabianchi yanaathiri Tanzania kwa ujumla na hasa wilaya za Karagwe na Kyerwa. Mradi wa MAVUNO ulitujuza kuhusu teknolojia hii na faida zake katika kupunguza matumizi ya kuni na kuongeza matumizi ya nishati safi kwa kupikia, ambayo ni rafiki kwa mazingira na afya ya wakulima.

Ninaelewa kuwa si wakulima wote wanatumia gesi vunde. Ni nini kikwazo kinacho katioka upokeaji wa teknolojia hii?

Gharama ya kuweka mtambo wa gesi vunde ni kubwa sana kwa familia nyingi. Kwa mfano, mtambo wetu uligharimu zaidi ya shilingi milioni tano za Kitanzania (5, 000, 0000 TSH, $1,979 US), bei ambayo wanakijiji wengi hawawezi kumudu. Zaidi ya hayo, watu wengi hawana ufahamu wa teknolojia ya gesi vunde. Ikiwa serikali inaweza kutoa ruzuku kwa vifaa na kutoa mafunzo zaidi, naamini matumizi ya gesi vunde yataongezeka kwa kiasi kikubwa.

Kwako, Bw. Philipo. Bila msaada wa mradi wa MAVUNO, ingewezekana vipi kupokea mtambo wa gesi vunde?

Ingelikuwa ngumu sana kutokana na gharama kubwa na ukosefu wa ujuzi stadi. Gharama yote ni kama kujenga nyumba, ambayo haibebeki kwa wanakijiji wengi.

Kulingana na uzoefu wako, unahitaji msaada gani ili kuondokana na changamoto hiyo?

Tunahitaji serikali na wadau wengine kutoa mafunzo zaidi juu ya jinsi ya kutengeneza mitambo ya gesi vunde yenye gharama nafuu kwa wananchi. Lakini mashirika yasiyo ya kiserikali pia yanahitaji kutenga bajeti katika miradi ya nishati mbadala, ikijumuisha gesi vunde.

Muziki UNABURUDISHA NA KUFIFIA

Sasa tumgeukie mtaalamu wetu wa baiyoanuwai, Daudi Manongi, ambaye anafanya kazi kwa Mtandao wa Bioanuwai wa Tanzania. Bw. Manongi, kwa nini jamii inapaswa kuchagua teknolojia ya gesi vunde?

Asante. Gesi vunde hutoa faida nyingi. Inasaidia kupunguza utoaji wa gesi chafuzi, inaboresha usimamizi wa taka, na hutoa nishati safi ya kupikia. Kutumia gesi vunde pia hupunguza utegemezi wa kuni na mkaa, ambayo inamaanisha miti michache hukatwa, na hivyo kulinda misitu na bioanuwai yetu. Hii pia husaidia kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi na uchafuzi wa mazingira kutokana na uchomaji wa kuni au mkaa.

Bidhaa inayotokana na uzalishaji wa gesi vunde, inaitwa baiyosilari, lina virutubisho vingi na ni mbolea ya asili. Inaboresha rutuba ya udongo, ambayo inaongoza kwa mavuno bora ya kilimo. Hii ni muhimu sana kwa wakulima wadogo ambao wanategemea ardhi kwa maisha yao.

Mfumo wa gesi vunde hutoa nishati ya kupikia, lakini hii pia inaweza kutumka kama nishati ya umeme. Ina faida nyingi katika matumizi ya kila siku na huwaka kwa usafi, hivyo kuepuka matatizo ya kiafya yanayoonekana kutokana na moto wenye moshi. Kwa hivyo, ni nishati safi ya kutumia. Gesi hii hupika chakula haraka, kwa hivyo ni njia ya kuokoa muda mwingi wa kupika.

Ni rahisi kwa mtu yeyote kuitumia – wanawake, watoto, na wanaume. Jambo kubwa ni kwamba nishati hii ni salama.

Umetaja faida nyingi. Kwa nini watu wengi hawatumii teknolojia hii, na hilo linawezaje kushughulikiwa?

Kikwazo kikubwa ni gharama ya awali ya ufungaji wa mtambo wa gesi vunde, ambayo inaweza kuwa kubwa kwa kaya nyingi. Changamoto nyingine ni ukosefu wa utaalamu katika maeneo ya vijijini wa kujenga na utunzaji mtambo wa gesi vunde. Ili kukabiliana na hili, tunahitaji msaada wa serikali, kuweka ruzuku, na kutoa mafunzo ili kufanya mtambo wa gesi vunde upatikane na kumudu gharama

Asante, Bw. Mangongi, kwa maoni yako.

MUZIKI BURUDISHI UONGEZEKA SAUTI NA KUFIFIA TARATIBU

Sasa tunazungumza na Adamu Bitakwate, mtaalamu wa nishati asilia/bioelectricity kutoka Mradi wa MAVUNO. Bw. Bitakwate, unaweza kutueleza kuhusu mradi wako wa kuhamasisha gesi vunde?

Asante. Kwa sababu ya mabadiliko ya tabianchi yanayoshuhudiwa katika nchi nyingi, ikiwamo ni pamoja na Tanzania, tuliamua kuwasaidia wakulima kwa kuwapatia Nishati mbadala ambayo inachukua nafasi ya kuni na mkaa. Matokeo yake, tunahifadhi mazingira na kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi. Sote tunajua moshi huchangia utoaji wa gesi chafuzi, na uchafuzi wa moshi pia ni hatari kwa afya ya binadamu. Alfredina Philipo ni mmoja wa wanufaika saba waliofadhiliwa na mradi wa MAVUNO, ambao wamepata mtambo wa gesi vunde kama sehemu ya kujifunzia kwa wanakijiji. Pia, shule mbili zimeweka mitambo ya gesi vunde.

Ni changamoto zilizo bainishwa na ulipataje suluhisho?

Teknolojia hii inahitaji pesa nyingi. Ndiyo maana tulianza na familia chache. Tulitaka kuwafikia familia nyingi zaidi, lakini uwezo wa kifedha ulikuwa mdogo. Kwa mfano, mfumo wenye uwezo wa lita elfu tisa (9,000) unaweza kugharimu milioni tatu hadi milioni tano za shilingi ($993.62 – $1,192.35 za Kimarekani) kulingana na gharama ya usafirishaji na upatikanaji wa vifaa vya ujenzi.

Changamoto nyingine ni ukosefu wa wataalamu maalum wa kujenga mitambo hii na kisha kuitunza.

Sisi, taasisi zisizo za kiserikali, wafadhili, na wadau wetu wengine wa maendeleo tunazidi kutafuta suluhisho kwa changamoto hizi. Kutokana na faida kubwa za matumizi ya gesi vunde kwa jamii, tunaendelea na utafutaji wa rasilimali fedha ili kuongeza na kueneza matumizi ya teknolojia hii, kujifunza kutoka kwa wakulima ambao tayari wamepata teknolojia hii.

Pia, kwa kuwa mtambo huu unahitaji kulishwa mara kwa mara, tumegundua kuwa uendelevu wa mradi huu katika familia unategemea nguvu na utayari wa familia nzima kulisha mtambo badala ya mtu mmoja. Familia ambazo mtu mmoja tu anahusika, anapoondoka nyumbani, inakuwa changamoto. Kwa hivyo, inahitaji shauku ya familia nzima ili kutatua changamoto hii.

Je, mradi huu unaendelea? Je, watu zaidi watanufaika na msaada wenu wa kuwapatia gesi vunde?

Kupitia mradi huu wa majaribio wa MAVUNO, tulilenga kutathmini ikiwa mkulima ataweza kumudu. Kwa uchunguzi, tuliwauliza kadhaa maswali, kwa kutaja machache; Je, upatikanaji wa mtambo huu utakuwa rahisi na nafuu kwa kila mtu katika jamii? Je, mafundi watapatikana kwa urahisi tunapowahitaji? Matokeo ya majaribio haya yanaonyesha ufanisi mkubwa.

Kutokana na hayo, mpango mkakati wetu wa 2023 hadi 2027 unaangazia kuanzisha, kuzalisha, kusambaza, kuhamasisha na kuendeleza teknolojia ya gesi vunde kwa matumizi ya nyumbani na ya taasisi kwa nishati mbadala na endelevu katika Mkoa wa Kagera. Ambapo kaya mia tatu na sitini (360) na taasisi arobaini (40) katika Wilaya za Karagwe na Kyerwa zitasaidiwa kupata nishati safi kupitia mitambo ya gesi vunde. Ili kutekeleza hili, tunahitaji kutambua kaya na washirika zaidi wa kitaasisi na kuwafundisha. Pia tunahitaji kufunga mitambo mia nne (400) na kuhakikisha kwamba kila mtu anaelewa jinsi mtambo wa gesi vunde unavyofanyakazi, huku tukiongeza uelewa wa kutosha wa umma kuhusu gesi vunde na faida zake.

Tumesikia kidogo kuhusu jinsi mtambo wa gesi vunde unavyofanya kazi na kile kinachohitajika kuanzisha, lakini labda unaweza kufafanua zaidi.

Taka za asilia huchakatwa kwa njia maalum ambayo inaruhusu malighafi hizo kuoza kwa msaada wa vijidudu. Baadhi ya vifaa huzalisha tindikali ya laktik kupitia mchakato unaojulikana kama uchachushaji, ambapo vijidudu vya bakteria vyenye manufaa huchakata malighafi kama vile samadi, mabaki ya mimea ya ndizi, mabaki ya jikoni na taka nyinginezo zinazooza zinazopatikana katika mazingira ya mkulima. Taka asilia hizi kwa kawaida upashwa joto hadi nyuzi sentigredi thelathini na nane Selsiasi (38 º C au 100º F), na vijidudu visivyohitaji hewa ya oksijeni huzalisha gesi vunde, ambayo hunaswa kwenye kimengenyeo sehemu ya juu isiopitisha hewa.

Gesi vunde kwa sehemu kubwa ni hewa ya methane na hewa ukaa, pamoja na mvuke wa maji, na vitu vingenevyo. Mbali na gesi vunde, kimengenyeo huzalisha vitu vigumu na oevu, vilivyo na virutubisho muhimu, kama vile nitrojeni, fosforasi na potasiamu, pamoja na kaboni asilia. Gesi vunde iliyoelekezwa katika bomba la gesi iliyo bora nyingi huitwa methane hai, au gesi asilia rejeshwi.

Hebu tuambie, ni nani anayefanya usimikaji wa mitambo hii matata?

Mtaalamu huunda mtambo wa gesi vunde, kama vile ujenzi wa tangi la maji. Kazi ya mkulima ni kutunza mtambo kama anavyotunza kisima cha maji. Tulileta wataalamu wakati wa ujenzi wa mitambo hii na wakulima wana wajibu wa kutunza mitambo hii. Wakati huo, kazi hii pia ilifanywa na msaada wa Wahandisi Wasio na Mipaka kutoka Ujerumani, lakini sasa tunafanya kazi na wataalamu wa ndani.

Vifaa na nyenzo zinatoka wapi?

Vifaa vya viwandani vinapatikana katika maduka ya vifaa vya ujenzi, na vifaa vya ardhini vinaweza kupatikana kutoka kwa mazingira yanayozunguka, kwa sababu vyote viwili vinatumika sana katika ujenzi wa nyumba na tanki la maji; kwa hiyo, vifaa hivyo hivyo vinatumika katika ujenzi wa mtambo.

Je, kuna tahadhari zozote unahitaji kuchukua wakati wa kutumia mtambo huu wa gesi vunde? Je, ni hatari?

Wakati wa ujazaji, mtumiaji anapaswa kuhakikisha kuwa malighafi inayolishwa kwenye mtambo inaweza kuoza. Wanapaswa kuepuka kuongeza vitu vigumu kama mawe, plastiki na vyuma. Wakati wa kupika, ni bora kuchukua hatua za usalama. Usiruhusu gesi kuvuja hewani kabla ya kuwasha moto. Kufanya hivyo kunaweza kusababisha mlipuko kwa sababu gesi huwaka kama vilipuzi vingine, ingawa kiwango cha mlipuko wa gesi vunde si wa juu kama vile gesi zingine zinazolipuka. Mtumiaji anapomaliza kupika, anahitaji kufunga valvu ya gesi. Mtumiaji lazima pia awe na kifaa cha kuzimia moto nyumbani ikiwa moto utatokea.

Asante kwa kueleza teknolojia hii, Bw. Bitakwate. Na asanteni, wasikilizaji wetu wapendwa, kwa kujiunga nasi katika kipindi cha leo kuhusu faida za kimageuzi za gesi vunde. Tumesikia simulizi za kutia moyo za jinsi inavyobadilisha maisha, kuboresha ustawi, na kulinda mazingira yetu. Kumbuka – kukubali suluhisho endelevu la nishati kama gesi vunde ni hatua kuelekea maisha bora, yenye tija zaidi kwa sisi sote. Hadi wakati mwingine, kwaheri!

Sauti ya Utangulizi Inapanda Kisha Inafifia