Notes to broadcasters
Kunnafoni ka ɲɛsin arajo laselikɛlacɛ.musow ma
N’i y’a mɛn ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o ye dansagon fɛn o fɛn bɛ ɲɛsin mɔgɔ dɔ, walima jamakulu dɔ mɔgɔw ma, ka da u bugunnatigɛ walima u suguya fɔli kan. Suguya bugunnatigɛ bɛ ɲɛfɔ i n’a fɔ dɔ kɛli muso, cɛ, a fila, dɔ tɛ, dɔ fan tɛ, walima a fɛn o fɛn, walima suguyaw kofɔcogo. Suguya fɔli bɛ ɲɛfɔ i n’a fɔ mɔgɔw b’u suguya bugunnatigɛ jira cogo min na diɲɛ na.
Hali ni ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o kɔlɔlɔ bɛ se jamakulu fɛrɛfɛrɛlenw ma, musow ni musomanninw de ta ka jugu a la kosɛbɛ. Mali kɔnɔ, i n’a fɔ diɲɛ fan wɛrɛw fɛ, waleya in bɛ sen na. Walasa ka se ka lafaamuyali kɛ ani ka dɔ bɔ gɛlɛya in kɔlɔlɔ la diɲɛ kɔnɔ, diɲɛ kanpaɲi ɲangata min bɛ ta ka suguya sɛgɛrɛ o kɛlɛli la, n’a bɛ wele « tile 16 wulikajɔ ka ɲɛsin ɲangata min bɛ ta ka suguya sɛgɛrɛ, o kɛlɛli kama », o bɛ daminɛ nowanburukalo tile 25 ka se desanburukalo tile 10 ma.
O kanpaɲi bɛ ɲangata min bɛ ta ka suguya sɛgɛrɛ, o kofɔli kɛ, ani ka dusu don cɛw, musow, musomanninw ani cɛmanninw kɔnɔ, u ka fara hakililaw kan, minnu b’a ɲinin ɲangata min bɛ ta ka musow ni musomanninw sɛgɛrɛ, k’o dabila.
O kunnafoni surunnin 16 arajo la, u bɛ boli nin masalakun ninnu kan :
- Ka dadenni kari ka bɔ ɲangata min ɲɛsinnen suguya ma
- Taa bɛ kɛ minni dɛmɛn sɔrɔli la ni ɲangata ɲɛsinna suguya ma
- Mali sariyaw bɛ min dantigɛ ɲangata ɲɛsinni na suguya ma
- Kafoɲɔgɔnyasiraw bɛnkan ma sɔrɔ minnu na, olu ye ɲangata ye ka ɲɛsin suguya ma
- Ka musow ka nɛgɛkɔrɔsigi dabila
- Ka musofaga dabila !
- Ɲangata suguyaw ka ɲɛsin suguya ma
- Lujuratɔw fana, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o bɛ ta k’u sɛgɛrɛ
- Furu joonaw ani diyagoya furuw ye ɲangata suguya dɔ ye ka ɲɛsin suguya ma
- Furucɛw ! Farikolo kana ɲangata tuguni !
- Tagannenw bɛ min fɛ an’u makow, k’olu bonya !
- Ka bolo kɔrɔ cakɛdaw labaara walasa ka se ka tagannenw senkɔrɔmadon, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o tara ka minnu sɛgɛrɛ
- Ka tagannenw senkɔrɔmadon, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o tara ka minnu sɛgɛrɛ !
- Cɛnta ye ɲangata suguya dɔ ye ka ɲɛsin suguya ma
- An ka fara ɲɔgɔn kan ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, k’o dabila
- K’a fɔ ayi ɲangata suguya bɛɛ dɔ tali la ka suguya sɛgɛrɛ
Kunnafonni dɔw kɔnɔko nin kunnafoni surunninw kɔnɔ, olu kɛrɛnkɛrɛnnen don ka ɲɛsin Mali ma ; nka u bɛ se ka mabɛn n’o b’a kun bɔ ka ɲɛsin jamana wɛrɛ ma. Cakɛda mumɛ, jɛkuluw, telefɔni nimɔrɔw ani sariyaw ka kan ka nɔnabila ni kalan nafamaw ye sigida la. Walasa ka se k’o kalanw sɔrɔ, i bɛ se ka sigidaw jɛkuluw wele, minnu bɛ ɲangata tali ka ɲɛsin suguya ma, o kɛlɛ.
Kunnafonni surunninw kuntaala b’a ta segɔni 15 la ka se 60 ma, ani i bɛ se k’a gansi siɲɛ caman i ka jɛmukanw senfɛ san kuntaala kɔnɔ. An bɛ dusu don i kɔnɔ u gansili la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la tile 16 wulikajɔ kɔnɔ, ɲangata min bɛ ɲɛsin suguya ma, o kɛlɛli hukumu kɔnɔ k’a daminɛ nowanburukalo tile 25 la ka se desanburukalo tile 10 ma.
Script
Kunnafoni surunnin #1: Ka dadenni kari ka bɔ ɲangata min bɛ ɲɛsin suguya ma
YADIKO: Mun de bɛɛ ka kɛ yan ? Nana, yala i furucɛ y’i bugɔ tuguni wa ?
NANA: Awɔ, n teri. A bɛ ne bugɔ tuma bɛɛ la.
YADIKO: Ee Ala ! I bɛna mun kɛ sa ?
NANA: Ka mun kɛ ? E t’a dɔn ko furu kɛrɛnkɛrɛnnen don ? Furucɛ bɛ ko o ko kɛ a muso la, a ka kan k’o bɛɛ muɲun.
YADIKO: Ayi! O tuma tɛmɛnna. A bɛ se k’i yɛrɛ faga !
Munna i t’a ɲɛfɔ soronadonna dɔ ye, i bɛ min dɔn ? ani an bɛ se k’an sara sigida jɛkulu dɔ la, min bɛ dɛmɛn don mɔgɔw la, nin gɛlɛya suguya bɛ minnu kan. U b’i bilasira i ka kan ka min kɛ, ani, o kɔfɛ, i bɛ se ka ŋaniya ta.
Kumakɛlacɛ.muso: Dadenni dabilali waati sera ! An ka wuli ka tagannenw senkɔrɔmadon ani ɲangata min bɛ ɲɛsin suguya ma, k’o kofɔli kɛ.
Kunnafoni surunnin #2: Taa bɛ kɛ minni ni ɲangata tara ka suguya sɛgɛrɛ
(Kunnafoni ka ɲɛsin sɛbɛnnikɛla ma: N’i tɛ Mali kɔnɔ, i bɛ, kunnafoni minnu bɛ bɛ kunnafoni surunninw kɔnɔ, olu nɔnabila ni sigida kunnafoni nafamabaw ye.)
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o bɛ kɛ diɲɛ fan bɛɛ fɛ. Don o don, mɔgɔ ba caman bɛ ɲangatawalew sɔrɔ, minnu bɛ degun lase u ka ɲɛnamaya an’u ka hɛrɛ ma ; kɛrɛnkɛrɛnnenya la,musow ni musomanninw.
Muso caman bɛ ɲangata kɔrɔ u furucɛw bolo. Musomannin caman bɛ ka diyagoya furu ani u labilalen bɛ nɛgɛkɔrɔsigi ye. O ka kan ka dabila.
Mali kɔnɔ, jɛkulu caman bɛ dɛmɛn don ɲangata min bɛ ɲɛsin suguya ma, o tagannenw na. «One Stop center» (yɔrɔ min bɛ kɛnɛyasobaw kɔnɔ n’a bɛ dɛmɛn don ɲangataw tara ka mɔgɔ minnu sɛgɛrɛ, o tagannenw kunko tali ma ba la) bɛ dɛmɛn don tagannenw ma kɛnɛyasoba bɛɛ la. jɛkulu wɛrɛw fana bɛ yen, i n’a fɔ mɔgɔw Yiriwali Senkɔrɔmadonni Tɔn, Mali Kuruwa uruzi ani Yamane- Mali.
Mɔgɔw bɛ se fana ka nin nimɔrɔ in wele, wari tɛ sara a la: 80001132.
An ka jɛ ka ɲangata kofɔ, min ɲɛsinnen bɛ suguya ma.
Kunnafoni surunnin #3: mali sariyaw bɛ min dantigɛ ɲangata tali la ka suguya sɛgɛrɛ
(Kunnafoni ka ɲɛsin sɛbɛnnikɛla ma: N’i tɛ Mali kɔnɔ, i bɛ kunnafoni minnu bɛ bɛ kunnafoni surunninw kɔnɔ, u nɔnabila ni sigida kunnafoni nafamabaw ye.)
KUMALASELACƐ.MUSO: Mali kɔnɔ, sariya ŋaniya sirilen dɔ, ɲangata tali la ka suguya sɛgɛrɛ, o dajirala wasabulon (depitebulon) na san 2015. Nka halibi a sariya in waleyali yamaruya ma se ka di fɔlɔ.
Mɔgɔ dɔw hakili la ko nin sariya in bɛ musow ka hakɛw bila cɛw taw sanfɛ. Kasɔrɔ o tɛ tiɲɛ ye !
Sariya b’a to kunbɛnni ka se ka kɛ, ani fura ka se ka sɔrɔ ɲangata tali la ka suguya sɛgɛrɛ.
An ka fara ɲɔgɔn kan ka sariyaw ta ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, k’o kɛlɛ, cɛ ni muso bɛɛ ka hɛrɛ kama.
Kunnafoni surunnin #4: Kafoɲɔgɔnyasiraw bɛnkan ma sɔrɔ minnu na, olu ye ɲangata ye ka ɲɛsin suguya ma
BALA: N ka cɛ, i nisɔn man di dɛ. Mun kɛra i la sɔgɔma in na ?
KARIMU: Ne muso de banna ko an tɛ kafoɲɔgɔnya kɛ surɔ. A tun t’a fɛ ne ni a ka si ! Ne dun tun t’a fɛ k’a degun (jogin), nka…
BALA: (TƆƆRƆLEN) A ka ɲi, I tɛ se k’a diyagoya o la !
KARIMU: Munna n tɛ se k’o kɛ ? Ne ka hakɛ ye kafoɲɔgɔnya kɛli ye a fɛ, wa o ye ne ka kɛta ye… tari di ?
BALA: N terikɛ, i miiri halibi ! Hadamaden don, wa hakɛ b’a bolo, i n’a fɔ e yɛrɛ. E t’a dɔn ko kafoɲɔgɔnya bɛ kɛ fan fila ka bɛnkan sɔrɔli kɔnɔ ?
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Musow tɛ nintanfɛnw ye ! Ka muso diyagoya kafoɲɔgɔnya la, o ye binkanni ye. Hali ni i furumuso don.
K’a dɔn fɔlɔ ni a’ fila bɛ jɛnna n’o ye kannabila kɔnɔ, ani kafoɲɔgɔnya kelenna na. Wa, i kana ɲinɛ ko a’ fila bɛɛ fana bɛ se k’a ka bɛnkan wuli sanga ni waati bɛɛ la ani k’a dabila.
Kunnafoni surunnin #5: Ka musow ka nɛgɛkɔrɔsigi dabila
SARAN: (KASIBAATƆ) Dɔgɔtɔrɔ, dɔgɔtɔrɔ, n dɛmɛn ! Ne mɔden bɛ ka basi bɔn (suuru) kosɛbɛ !
MEDESƐN: Mun y’a sɔrɔ ?
SARAN: nɛgɛkɔrɔsigi… Nka a bɛ ka basi suuru kojugu. N sirannen a ni kana to basibɔn in na !
MEDESƐN: Ayiwa, n bɛna n seko kɛ.
KUMAKƐLACƐ.MUSO : Nɛgɛkɔrɔsigiw ye ko jugubaw ye musomanninw ka kɛnɛyako la ; u bɛ se ka fiɲɛ bila u farikolow an’u hakiliw la.
An ka jɛ k’a fɔ ayi nɛgɛkɔrɔsigi la. An denmusow an’an balimamusow ni ɲɛnamaya ani hɛrɛ ni kɛnɛya ka kan.
Kunnafoni surunnin #6: Ka musofaga dabila !
KUMAKƐLACƐ.MUSO: N’i y’a mɛn ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o ye dansagonwale fɛn o fɛn bɛ degun lase mɔgɔ dɔ walima jamakulu dɔ mɔgɔw ma, ka da u suguya kan.
Diɲɛ tɔnba ka fɔ la, san 2021, muso 40% Afiriki sahara woroduguyanfan fɛ, olu ye ɲangata sɔrɔ u ka ɲɛnamaya kɔnɔ. Ani muso duuru o duuru o muso ninnu na, kelen ni tun bɛ ɲinin ka to k’a sababu kɛ a furucɛ ka ɲangataw ye.
Fosi tɛ se k’o yamaruya !
An ka dadenni dabila ani an k’a fɔ AYI ɲangata tali la ka suguya sɛgɛrɛ.
Kunnafoni surunnin #7: Ɲangata suguyaw ka ɲɛsin suguya ma
KUMAKƐLACƐ.MUSO: I b’a dɔn ko ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, farikolo, ja ani hakili, binkanni ani ɲangata suguya wɛrɛw kafoɲɔgɔnya la, banni sɔrɔfɛnw walima cogoyaw dili ma ani diyagoya furu, k’olu bɛ ɲangataw la ?
A’ ye musow senkɔrɔmadon ! An ka jɛ, ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, k’o kunbɛn, ani k’a suguya bɛɛ kɔn.
Kunnafoni surunnin #8: Lujuratɔw fana, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o bɛ ta k’u sɛgɛrɛ
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Mɔgɔ fɛrɛfɛrɛlenw, n’o ye lujuratɔw ye, tuma dɔw la, olu kɛ kɛ dɛnkɛrɛfɛw ye, ani k’u fɛrɛfɛrɛ. Wa, i n’a fɔ mɔgɔ tɔw, lujuratɔw ye ɲangata tali ka ɲɛsin suguya ma, o tagannenw ye.
An ka jɛ k’an yɛrɛ lakanan ka bɔ ɲangataw ma ka ɲɛsin suguya ma.
Kunnafoni surunnin #9: Furu joonaw ani diyagoya furuw ye ɲangata suguya dɔ ye ka ɲɛsin suguya ma
HABI: Mun de kɛra ? Kadi, munna i bɛ kasi ? Tɛmɛn (taa) , i kana taa kɔfɛ lakɔli la !
KADI: N tɛ taa yɔrɔ si la ! dɔgɔkun tɛmɛnnen in, ne fa ye ne di furu la, ani bi, u nanen bɛ ne nɔfɛ cɛlataa labɛnw na. (KASIBAATƆ)
HABI: Ɛɛ ayi ! o bɛ se ka kɛ cogo di ? E tɛ dɔwɛrɛ ye san 12 kɔ !
KADI: Ne fa miiri la, ko jɔyɔrɔ wɛrɛ tɛ muso bolo ni tobili ani cɛlasigi tɛ. Ne ye ko bɛɛ kɛ, nka a bɛ k’a fɔ k’a bɛ ne ba furu sa ni ne y’ale kan sɔrɔ…
HABI: Ayi ! Jɛn tɛ se ka kɛ ni nin ko suguyaw ye bi tile in na ! An ka taa (I BƐ SIGIDA JƐKULU DƆ TƆGƆ DON). U bɛna a dɔn min ka kan ka kɛ.
KUMAKƐLACƐ.MUSO: furu joona ani diyagoya furuw ye ɲaganta ye ka ɲɛsin suguya ma. U bɛ musow ka hakɛw sɔsɔ.
A’ y’a fɔ ayi furu joona ani diyagoya furu la !
Kunnafoni surunnin #10: Furucɛw ! Farikolo kana ɲangata tuguni !
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Cɛ caman b’u musow bugɔ, sabula u miiri la ko u ka kan ka farinya. Nka kɔlɔlɔ jugubaw bɛ ɲangatali la… wa a bɛ se ka na ni saya ye.
Furucɛw ! A’ kana a’ musow bugɔ cogo si la !
An ka jɛ ka musow ka hakɛw labato ani ka ɲangatawalew tali ka suguya sɛgɛrɛ, olu kofɔli kɛ.
Kunnafoni surunnin #11: Tagannenw bɛ min fɛ an’u makow, k’olu bonya !
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Don o don, mɔgɔ ba caman bɛ labila ɲangata juguw ye u ka ɲɛnamaya kɔnɔ an’u ka hɛrɛ la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la musow ni musomanninw. Tuma caman na, u furucɛw yɛrɛ walima u ka denbayaw cɛ wɛrɛw de b’o waleya ninnu kɛ.
Aw delila ka kɛ seere ye k’a mɛn muso dɔ walima musomannin dɔ fɛ, ko ɲangata bɛ ta k’ale sɛgɛrɛ ? N’o kɛlen bɛ, tagannen in ɲininka min ka di a ye an’a mako bɛ min na.
Sigida cakɛdaw kunnafoni ɲinin k’o dɔn, minnu bɛ mɔgɔ tagannenw bolo kɔrɔ, walasa k’o kunnafoni lase musow ma n’o ka di u ye.
Tagannew bɛ min fɛ k’o labato ani k’u ɲininka.
Kunnafoni surunnin #12: Ka bolo kɔrɔ cakɛdaw labaara walasa ka se ka tagannenw senkɔrɔmadon, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o tara ka minnu sɛgɛrɛ
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Mɔgɔ caman miiri la, ko a tɛ bɛn muso k’a furucɛ wele kiiriso la. U bɛ siran o kana furu sa walima ka sira lanɔgɔ denbaya fila ninnu cɛ. Ani mɔgɔ dɔw hakili la ko musow tɛna wasa sɔrɔ abada a ko la.
Nka o tɛ tiɲɛ ye ! An bɛ don min na, jɛkuluw bɛ yen, ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, minnu bɛ dɛmɛn don o tagannenw na kiiriko nasira la (JAMANA), (I B’O JƐKULU TƆGƆ DON) min bɛ se ka dɛmɛn don !
An ka dadenni dabila ani ka bolo kɔrɔ cakɛdaw labaara ; kiirisow b’o la, walasa ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, k’o tagannenw senkɔrɔmadon.
Cakɛda minnu ka surun i la k’olu kunnafoni ɲinin k’o dɔn !
Kunnafoni surunnin #13: Ka tagannenw senkɔrɔmadon, ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o tara ka minnu sɛgɛrɛ !
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Muso caman ni bɛ to ɲangata tali la ka ɲɛsin suguya ma. Wa tagannen dɔw bɛ dimi sɔrɔ u farikolo an’u hakili la u ka ɲɛnamaya tɔ mumɛ kɔnɔ.
Jɛn tɛ se ka kɛ ni ɲangata suguya si ye ka ɲɛsin suguya ma ; kɛrɛnkɛrɛnnenya la binkanni, dan karili farikolo la, furu joona ani diyagoya furu, nɛgɛkɔrɔsigi ani ɲangata suguya wɛrɛ si.
Waati sera ka ɲangatawalew kofɔli kɛ ka ɲɛsin suguya ma. N’an jɛra, an bɛ se ka ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o kunbɛn ani ka mɔgɔw senkɔrɔmadon, n’an tulomadali ye u bɛ min fɛ ani u mako bɛ min na, olu fɛ.
Kunnafoni surunnin #14: Cɛnta ye ɲangata suguya dɔ ye ka ɲɛsin suguya ma
KUMAKƐLACƐ.MUSO : Afiriki marayɔrɔ dɔw la, waleya suguya dɔ bɛ sen na yen, min bɛ wele cɛnta.
Cɛnta ye ka muso cɛsabaatɔ diyagoya di a cɛ fatulen in balimakɛ ma. O bɛ kɛ ɲanagata ye tuma dɔw la.
An ka o waleya jugu in dabila, min bɛ an balimamusow, an baw an’an denmusow ka hakɛw sɔsɔ !
Aw ka denbaya kɔnɔ walima fan wɛrɛ fɛ, a’ ye abn cɛnta ma.
Kunnafoni surunnin #15: An ka fara ɲɔgɔn kan ɲangata tali ka suguya sɛgɛrɛ, k’o dabila
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Mɔgɔ caman miiri la, ko musow dɔrɔn de ka kan k’u jilaja ɲangataw dabilali la. Kasɔrɔ mɔgɔ bɛɛ kunko don !
Ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, a kɔlɔlɔ bɛ se mɔgɔ bɛɛ ma diɲɛ kɔnɔ, hali n’a tɛ se mɔgɔ kelenna bɛɛ ma. Wa an ka FOROBA kɛta don ka mɔgɔ tɔw ka hakɛw labato.
Ɲangata minnu bɛ ta ka suguya sɛgɛrɛ, k’u kofɔli kɛ, o ye diɲɛ mɔgɔ bɛɛ kunko ye.
Kunnafoni surunnin #16: K’a fɔ ayi ɲangata suguya bɛɛ dɔ tali la ka suguya sɛgɛrɛ
KUMAKƐLACƐ.MUSO: Ɲangata ka ɲɛsin suguya ma, o bɛ se ka degun lase tagannenw farikolo hɛrɛ ma, ka fara u hakili kɛnɛyako kan.
Furucɛ dɔw b’u musow bugɔ fo k’u ni kɛnɛ karaba. Musomanninw ka kalanw bɛ tiɲɛ u diyagoya dili fɛ furuw la. Dɔw fana labilalen don nɛgɛkɔrɔsigi ye ; wa u b’u ka ɲɛnamaya tɔ kɛ n’o dimi ye.
Waati sera ka tagannenw senkɔrɔmadon ani ka ɲangatawale suguya BƐƐ kɔn ka ɲɛsin suguya ma.
Acknowledgements
Foliw :
Sɛbɛnbaa : Joro Sise, kunnafonidila don Mali la
Latilenbaa : Yadiko Ture, Tɔn Muso Wulikajɔ suguyako la, o ɲɛmɔgɔ don (+233 79 54 44 03)
Nin kunnafoni kura in labεnna k’a sababu kε hakilila « Hεrε » — Mali musow ka hεrε ka yεlεma ɲuman don musow ni musomanninw dabolo la kafoɲɔgɔnya ni bange kεnεya siratigε la, ani ka dɔ fara kunbεnni ani jaabi sɔrɔli la ɲangatawalew la ka ɲεsin suguya ma Sikaso, Segu, Moti maraw ani Bamakɔ faaba kɔnɔ Mali la. Poroze waleyara ni Hεrε – MSI Mali ka jεɲɔgɔnya,ni diɲε wula kɔnɔ arajo (RRI) ani « Women in Law and Development in Africa » (WiLDAF) ka jεɲɔgɔnya ye, ni Kanada diɲε makow ka wariladεmεn ye.