FAQ baara sarantan kan

Hadamadenyakow

Script

Baara sarantan ye baara suguya jumεn ye, ani munna nafa b’a la?

Baara sarantan ye baara kεtaw ye, mɔgɔw bε minnu senkɔrɔmadon ani k’u waleya kasɔrɔ wari ma minε u kunkɔrɔ. Misali la ninnu b’o la ; masurunnamɔgɔw ladonni, sokɔrɔbaaraw, dεmεn donni nisɔndiyabaatɔw ni dusukasibaatɔw la, ka fara dɔgɔɲinin ni jita kan. Kεrεnkεrεnnenya la, baaraw don, minnu nafa bε denbaya mɔgɔw kan, nka a bε walangata ka se mɔgɔw senkɔrɔmadonni ma du kɔkan ; i n’a fɔ teriw, sigiɲɔgɔnw ani sigida mɔgɔw. Baara kεta sarantanw sinsinnen bε tuma dɔw la duw ani sigidaw kan, kεrεnkεrεnnenya la, musow ni musomanninw kan.

 

Munna baara sarantanw ka kan ka lakodɔn ani k’u don ba la i n’a fɔ baara?

Baara sarantan bε mako minnu ɲε, olu nafa bε se u bε sin ka kε minnu ye, nka a bε se sigida mumε fana ma. O baaraw tun bε se ka kε mɔgɔ dɔ fε, misali la, sokɔnɔbaarakεla (baarakεden), ka sara di o la. A tε ɲε ni fanga ni hakili t’i la k’u waleya, wa u bε waati jan ta u musakaw ka ca. Baara sarantan bε se tuma dɔw la, ka gεrεntε sigi waatiko la ani ka dan sigi sendonni na baara sarama na, jamaɲεmɔgɔya jɔyɔrɔw sɔrɔli la ani kalan lasɔrɔli la. K’a lakodɔn, ko baara sarantan bε nafoloko ani cakεdako kɔnɔ, o b’a to a ka jate nafoloko la, min nafa ka bon ɲεnamaya kɔnɔ.

 

Cogo di baara sarantan bε se ka jɔyɔrɔ fa hadamadenya ni sɔrɔ yiriwali la?

Baara sarantan jɔyɔrɔ ka bon kosεbε mɔgɔw, duw ani sigidaw senkɔrɔmadonni na, ka hεrε lase sigida ma. A b’a to nafolo sɔrɔli baaraw ka se ka kε, ka sigidalamɔgɔw to kεnεya la, baara kɔnɔ, ka mɔgɔw tin don ɲɔgɔn na, ani k’a to mɔgɔw ka se k’u sendon baara kεli la.

 

Jɔnnin de sen bε baara sarantan kεli la?

Diɲε kɔnɔ ani Afiriki sahara woroduguyanfan fε, musow de ka kεta ka bon kosεbε baara sarantan kεli la. Afiriki sahara woroduguyanfan fε, a jatelen don, ko musow de bε baara sarantan saba fo naani kε ka tεmεn cεw kan. Musow ka baara sarantan kεli, tuma dɔw la o lakodɔnnen tε, wa a hakεya kiimεnen tε a cogo la, ani a bε dan sigi musow kan nafako la, k’u kunw don nafasɔrɔbaaraw la ani baara kεta suguya wεrεw la.

 

Gεlεya jumεnw bε dεn baara sarantan na, kεrεnkεrεnnenya la, Afiriki sahara woroduguyanfan fε?

Baara sarantan ye haminankoba ye Afiriki sahara woroduguyanfan fε ani fan wεrεw fε, ka da damakεɲεbaliya kofɔlen kan suguyaw cε. Minnu sen bε baara sarantan kεli la, kεrεnkεrεnnenya la musow ni musomanninw, tuma dɔw la u bε gεlεyaw sɔrɔ, i n’a fɔ waatiko gεrεntεw, dan sigili dεmεndon cakεdaw lasɔrɔli la, ani u ka baara lakodɔnbaliya u ye. O bε se ka na ni dusukasi, sεgεnko jugu, kelennabila, ninabanni ani fangadεsε nafoloko la. Wari tε muso minnu bolo, olu de bε wajibiya k’u wasa don sokɔrɔbaara degunmabaw, min bε waati jan ta ani farikololabaara gεlεn na. Baara sarantan bε jate sigida caman na dusukasi, hakilitiɲε, ɲεnamaya kεcogo jugu, dεsε kɔnɔ, farikolo sεgεnni waati dɔ kɔnɔ, ani taa ka segin na, ani kεnεya ani hεrε sɔrɔbaliya. Ɲininni dɔw y’a jira, ko muso minnu bε sokɔrɔbaaraw la kudayi, n’u si bε hakε la, a ka ca a la olu labilalen don siɲε duuru hakilitiɲε ye ka tεmεn musow kan, minnu ye baara suguya wεrεw kεbaaw ye, “hakilitiɲε bε jate bana ye hakiliyanfan fε, ka ko kuraw kalan, ka banba walima ka bεnkanw ta ; o bε fiɲε bila u ka don o don ɲεnamaya la”.

Baara sarantan bε se ka dɔ fara damakεɲεbaliya fanga kan suguyaw cε, ka dan sigi nafaw la kalanko, bara sɔrɔli ani muso yεrε yiriwali la, k’u wajibiya ni baaraw kεli ye, minnu mako tε dɔnniyaba la, n’u tε kε ka tugu walima n’u tε sariya kɔnɔ. Kasɔrɔ baara sarantan bε gεrεntε sigi muso yεrε sendonni kan baara ɲininyɔrɔ la, hadamadenya sigidama dɔ la, A bε kɔlɔlɔ lase bangeko, sɔrɔ yiriwali ani cεsiri fana ma, faantanya kεlεli la.

 

Fura jumεnw bε suguya damakεɲεbaliya gεlεyaw la baara sarantanko la?

Baara sarantan kuma tun ka kan ka fɔ fan caman fε, gɔfεrεnaman, jεkulu minnu dabɔlen tε wariko kama, kεnyεrεye cakεdaw ani denbayaw b’o la.

Ka baara sarantan lakodɔn ani k’a don ba la

  • Gɔfεrεnamanw bε se ka politiki ani baarabolodalen sigi senkan, baara sarantan lakodɔnni an’a donni na ba la. O bε se ka kε ni lafaamuyali kanpaɲiw, kalan baarabolodalenw denbayaw dεmεnbaaw kama, ani lakodɔnsεbεnw walima dipulɔmu kεrεnkεrεnnenw, baara kεta la. So kɔnɔ, dudenw fana bε se ka baara sarantan kεbaaw lakodɔn ani k’u senkɔrɔmadon

Ka ɲεnamaya baara ani denbaya ta kεɲε (bεn ɲɔgɔn ma)

  • Gɔfεrεnamanw bε se ka politikiw ta, minnu bε fεn bajuw ani foroba cakεda kεrεnkεrεnnenw lasɔrɔli nɔgɔya ; i n’a fɔ kuran, kεnεyakow, ji, denmisεnninw kɔlɔsili (denminε), lakɔliw ani taamaw. Yεlεma ɲumanw ka kan ka jigisigi kε, ko baara kεtaw bε bolo kɔrɔ, wa u lasɔrɔli musaka ka nɔgɔn bεε ma.
  • Baarakεminεn kuraw, i n’a fɔ tobilikεminεn nafamaw, finikominεn nafamaw, mansin minnu lasɔrɔli ka nɔgɔn ani baarakεminεn suguya wεrεw, minnu bε se ka dɔ bɔ baara kεwaati kuntaala la baara suguyaw la, i n’a fɔ jita, denbaya sumanw labεnni ani dɔgɔ donini. Sεgεsεgεli dɔ kεra Sεnεgali wula kɔnɔ, o y’a jira ko wari donni jitεmεntiyo fitininw labεnni dafε, o sera k’a to dɔ ka se ka bɔ waati kuntaala la musow bolo, olu labaarali sera fana k’a to u ka se ka cakεda kuraw sigi senkan baganmara ani nakɔsεnε kama.

Ka cεya jɔnjɔn ɲεtaa sabati—ka baara kεta cogoya dantigε

  • Lasigiden haliɲumantigiw ani laadatigiw bε se ka cikanw jεnsεn, walasa ka se ka yεlεma don gεrεntεw la, minnu bε ka dan sigi baara kεli kan musow fε. A tε ɲε jama lafaamuyali kɔ hakililaw la, minnu bε na ni ɲεnawolomani ye, ka damakεɲεbaliya don baara kεli la, ani ka dusu don cεw, cεmanninw, denbaya mɔgɔ tɔw, sigida mɔgɔ tɔw, makobatigiw kɔnɔ, ani politi ni gɔfεrεnaman, den kɔrɔbalenw, diinεɲεmɔgɔw ani kunnafoniko cakεdaw kɔnɔ dabaliw ɲεtaa sabatili la, minnu bε tali kε cεya jɔnjɔn na.
  • Cεw ka telin k’u kε baara kεli kan, n’u y’a dɔn ko nafa b’a la, an’u bεna waati hakε min k’a la, ani n’a dɔnniya b’u la. Ni baara kεli yecogo ka fisa, ani kεrεnkεrεnnenya la, n’a senkɔrɔmadonnen don jamaɲεmɔgɔ bonyanen dɔ fε, cεw ka telin k’u sendon a la.
  • Hakilila fanba yiriwalen don k’u waleya denbaya kɔnɔ. Arajow baarabolodalenw ani kumaɲɔgɔnya fεεrεw bε se ka yecogow filan-filan jira, ani ka baara kεta tilali ɲεtaa sira don mɔgɔw kɔrɔ ni baro ye, ani ka yεlεma don kεcogow, jogow ani taabolow la.

 

Ka tilali hakilila donni ɲεtaa sinsin

  • Ka dɔ bɔ baara sarantan kεta hakε la ani ka sokɔnɔbaara kεtaw tila, ani kεnyεrεye ni gɔfεrεnaman cε, o b’a to musow ka se ka ladamu nafoloko nasira la, ka da a kan, u bεna se ka waati jan sɔrɔ k’u mako don u yεrεw, u ka denbayaw ani baara sarama na. ONU famu ka «HeforShe» kanpaɲi bε cogoyaw di cεw ma, u ka to musow dεmεnni na suguyaw damakεɲεni siratigε la, ani ka cεya jɔnjɔnko don cεw kun na baara kεli la ni musow ye, ani u yεrε dama ni ɲɔgɔn cε, cakεdaw sigili la senkan, ka denbayaw ladamu ani ka dεmεn don u ka sigidalamɔgɔw la.

 

Baara kεtaw ni senkɔrɔmadonni don kεrεnkεrεnnen diɲε kɔnɔ, k’o ɲεtaa sabati

  • Zuluyekalo san 2023, ONU ka lajεba ye san o san ɔkutɔburukalo tile 29 kε baara kεtaw ni senkɔrɔmadonni don kεrεnkεrεnnen ye diɲε kɔnɔ, walasa ka lakodɔnni kε ani ka hakili jigin kε gεlεyaw la, minnu dεnnen don baara sarantanw na, ani ka sɔnnin sigi a kan, ko wajibi ye dan karili ye balanw na, minnu bε dan kari baara sarantan na suguyaw cε.

Acknowledgements

Nin sεbεn in sera ka labεn hakilila “UCARE – Unpaid Care in sub-Saharan Africa” (baara sarantanw Afiriki sahara woroduguyanfan fε) hukumu kɔnɔ, n’a laɲinin ye ka dɔ fara damakεɲεni fanga kan suguyaw cε ani musow ka senyεrεkɔrɔ, ni cεsiri ye ka baara sarantanw ani sokɔnɔbaaraw tila bεrεmakεɲε kɔnɔ du kɔnɔ ani denbaya kɔnɔ Afiriki sahara woroduguyanfan fε. Poroze waleyara jεɲɔgɔnya kɔnɔ diɲε wula kɔnɔ arajo (RRI) ni ONU famu ani Afiriki musow ka yiriwali erezo ni kumaɲɔgɔnya (FEMNET) cε, k’a sababu kε diɲε makobaw ka musaka ye Canada.