Cɛsamusow saniyali : Ŋaniya ɲumanw – kɔlɔlɔ juguw

Aw ni ɲantuman lamɛnbaa cɛ ani musow. Aw dansɛ an ka bi jɛmukan kɛnɛ kan o min bɛ tali kɛ farafinan laadaw la ka ɲɛsin cɛsamusow saniyali ko ma. Hali ka sɔrɔ cɛsamusow saniyali bɛ ɲinin ka kɛ waati tɛmɛnen ko ye yɔrɔ caman na ka sababu kɛ kunnafoni di baa ye sidabanakisɛ VIH ani sidabana kun kan, a bɛ ka waleya halisa jɛkulu dɔw la.

Bi an bɛna an sinsin Keniya worodugu ɲanfan kan. Aw bɛ se ladilikan nafamanw lamɛn walisa aw ka aw ninyɔrɔ kɛ ɲɛnamayaw kisi la ka kɛɲɛn ni kɔlɔlɔ juguw ye minnu sɔrɔla nin wale in fɛ. An ka mɔgɔ welele M. Ogola bɛna an ɲɛminɛ nin gɛlɛya koɲɛnabɔli la. Á ye to lamɛnin la.

Fɔli kunyɛlɛnni, ani fɔlisen nɔɔninin tugulen ɲɔgɔn na kalandibaa kan kɔrɔ ani tigɛli.

Aw dansɛ lamɛnbaa cɛw ani musow. Cɛsamusow saniyali, walima kafoɲɔgɔnya saniyali, o ye laada ye Farafinna sekow ani dɔnkow caman na, inafɔ Keniya sekow ani dɔnko dɔw la, cɛ ka sukoɲanw bɛ kuncɛ kɔrɔlen ni laada wale dɔ ye min bɛ kafoɲɔgɔnya do cɛsamuso ani cɛsabagatɔ baliman dɔ ni ɲɔgɔn cɛ. O kɛ kun ye ka sirilan tigɛ ni cɛsabatɔ ní ye. A bɛ fɔ ko o waleya bɛ cɛsamuso kisi ani dugu mɔgɔ tɔw fatɔya ma walima bana ma. Cɛsamusow ye o wale makoto waati jan kɔnɔ ani laada ko ɲɛmɔgɔw jɔra nin o donni ye iko laada min tɛ se ka sɔsɔ Farafinna togodaw la.

Cɛsamusow saniyali daminɛ bɛ yɛlɛn san kɛmɛ caman na ani a dili dolen do danaya la min b’a fɔ ko nin muso cɛ sara ko a cɛsabagatɔ níw bɛ do a muso la. Ani mɔgɔw bɛ miiri fana ko cɛsamuso tilenen tɛ ani ko «taa fan tɛ a la» n’a furulen tɛ ani k’a yɛrɛ minɛ kafoɲɔgɔnya waati dɔ kɔnɔ. Laadala danaya wɛrɛw b’a fɔ ko níjuguw bɛna do sigida bɛɛ la ni cɛsamuso ma saniya. A ko ɲɔgɔnna caman na, cɛsamuso ka kan ka nin laada in waleya walisa a cɛ baliman kɛ dɔ walima cɛ somɔgɔ dɔ ka sɔn a ma k’a ta cɛn ye.

Keniya worodugu ɲanfan na, cɛsamusow saniyali ani k’u ta cɛn ye bɛ waleya sigida jɛkulu dɔw fɛ minnu ka sidabanakisɛtigiw hakɛ ka ca kosɛbɛ u ka jamana kɔnɔ, ani o tɛ bɛnsenman ko ye. Misali la, san 2000 sida bana ko sɛgɛsɛgɛli ta fan fɛ Nyanza marayɔrɔ la, cɛsamusow saniyali ani u cɛntali bɛ waleya o marayɔrɔ min na ka caya, sidabanakisɛtigi tun ye 22 ye kɛmɛ kɛmɛ sigi la, sumanɲɔgɔnya la jamana kɔnɔ sidabnakisɛtigi VIH hakɛ la o min ye 13 ye kɛmɛ kɛmɛ sigi la. Hali ka sɔrɔ faratiw bɛ ye, cɛsamusow saniyali laada ani ka muso di cɛn ye, o laada bɛ ka taa ɲɛ sabu cɛsamuso caman b’a miiri ko fura wɛrɛ tɛ u bolo nin ko in la. Ni u bana, ban bɛ se ka kɛ u la u somɔgɔw fɛ ani u ka sigida mɔgɔw fɛ.

(Makunni surumanni) Ne bɛ miiri kosɛbɛ ko cɛsamusow saniyali ye laada ye min bɛ musow bali u ka adamadenya jusigilan hakɛw ani a bɛ u ka sida banakisɛ VIH sɔrɔli farati bonya. Cɛsamuso ka farati dan tɛ sidabanakisɛ sɔrɔli dɔrɔmu ye. A bɛ se ka bɔnnɛ a bolofɛnw bɛɛ la ni a dira cɛ min ma cɛn ye ni o cɛ t’a fɛ sɛbɛ la, nka a b’a fɛ ka u ka du ka fɛn sɔrɔ cɛn ye. Cɛsamusow saniyali dɔrɔmu tɛ sababu ye ka sidabankisɛ canri, nka laada wɛrɛw inafɔ muso caman furu, ka muso falen dugukolo la, walima baganw ani furu nafolo la. O laadaw bɛ musow bila bana sɔrɔli farati kɔnɔ sabu u bɛ tali kɛ mɔgɔ minnu kun kan olu tɛ joli sɛgɛsɛgɛ kɛ sidabanakisɛ ko ta fan fɛ. Musow bɛ faratgi la fana sabu kafoɲɔgɔnya tɛ kɛ bɛnkan kɔnɔ.

Lafiɲɛ fɔlisen. Fɔlisen yɛlɛnnin ani nɔɔninin tugulen ɲɔgɔn na.

An kɔsɛginnan. Sida banakisɛ VIH ani sidabana gɛlɛya bɛ mɔgɔ wajibiya ka hakili jakabɔ kɛ kosɛbɛ cɛsamusow saniyali wale kun kan ani laada waleya wɛrɛw. O laada kafoɲɔgɔnyaw bɛ se ka denmusow ani musow kɛ iko adamadenya dame tɛ u la ka cɛw bɔ. Ne nisɔn ka di k’a ye ko politiki ɲɛmɔgɔw ani sigida ɲɛmɔgɔw y’a daminɛ ka kuma kɛnɛ kan kafoɲɔgɔnya saniyali kama, u kɛtɔ k’a kɔn iko sidabanakisɛ VIH canrili sababu dɔw. U y’a daminɛ k’a famuya sisan ko musow mago bɛ hakilisigi la ani ka hakɛ sɔrɔ ka u ka sini ɲɛsigi iko cɛw. Musow fana mago bɛ sɛnɛkɛ dugukolo la walisa u ka damakɛɲɛn ni cɛw ye ani ka jamana fɛn wɛrɛw sɔrɔ iko baara. Dɔw y’a daminɛ ka famuya ko fɛn min bɛ ka musow faga, k’o tɛ u ka dɔnbaliya ye, nka u ka kudayi kantigiya ka ɲɛsin u cɛw ma ani sigida munmɛn bɛɛ. Hali ka sɔrɔ furu kɔnɔ, cɛw bɛ se ka kuntaya yalaw kɛ, a bɛ ɲinin muso fɛ a ka to kantigiya la. Lamɛnba cɛ ani muso, an ka kan ka a jigiya ko an y’a daminɛ ka famuyali dɔw sɔrɔ ka ɲɛsin musow ka hakɛ bonyali ma. An ka a jigiya ko famuyali bɛ ka sɔrɔ ko ni an ye cɛw ka cogoya kelenw ɲɔgɔn di musow ma, duw, sigida jɛkuluw, ani jamana munmɛn bɛɛ bɛ o tɔnɔ sɔrɔ. Musow ka hakɛw man ka kan lankali juguma sira fɛ iko a bɛna kɛ sababu ye ka du ci. O kɔ kankari la, musow ka hakɛ ka kan ka bila sen kan iko cokoya ka kanuɲɔgɔnma fila dɛmɛn ka u hakiliw falen falen ani ka kow boloda ka du barikama jɔ ani ka mɔ ɲɔgɔn fɛ ni hakilitigiya ani fagan ye. Aw ni ce.

Fɔlisen yɛlɛnnin ani nɔɔninin tugulen ɲɔgɔn na.

An ye fɛn caman mɛn ka bɔ M. Ogola da la. A ye cɛsamusow ka saniyali ani a wale ɲɛfɔ. A y’a fɔ ko cɛsamusow saniyali tɛ waleya Keniya seko ni dɔnko dɔw dɔrɔmu na, nka a bɛ kɛ Farafinnan jamana wɛrɛw la. An ye ni waleya kɔlɔlɔ jugu dɔw fana ko mɛn. Ne b’a jigiya ko M. Ogola ka kumaw bɛna an dɛmɛn ka an balimakɛw ani an balimamusow kisi tɔrɔ ma. Aw ni ce an lamɛnni la ani k’an bɛ.

Fɔlisen yɛlɛnnin ani nɔɔninin tugulen ɲɔgɔn na.