Kunafoni sɛbɛn ani FAQ denkɔrɔbaya kunkan

Script

Ɲɛbila

Denkɔrɔbaya ye waati ye adamaden farikolo bɛ bɔ denmisɛnniya la ka se balikuya ma. Kafoɲɔgɔnya minanw ani farikolo bɛ kɔgɔ ani/walima u bɛ yɛlɛman. Farikolo yɛlɛmali minnu bɛ ye denkɔrɔbaya waati la olu dulonnen do jikuna yɛlɛmali la. Cɛnimusoya minanw ji labɛnnanw, tɔgɔ wele la fansow ani kɔkiliw bɛ cɛnimusoya jikunaw labɛn.

O yɛlɛmali bɛ se ka musomaniw ani cɛmaniw ɲɔni ka ɲininkali kɛ u yɛrɛw kun kan. O tuma la u bɛ se ka u yɛrɛtali nege minɛ kosɛbɛ. Teriyaw nafan bɛ bonya kosɛbɛ. Funankɛya bɛ dan sigi denkɔrɔbaya la. Kabini o tuma, musomani walima cɛmani farikolo bɛ se ka den (bangeli) kɛ.

Waleya kɛtaw ani yɛlɛmali minnu sirilen do denkɔrɔbaya la nafan b’a la k’olu dɔn walisa ka se ka denmisɛnw bila sira walisa u ka se ka u ka ɲɛnamaya nin waati gɛlɛman koɲɛnabɔ ka ɲɛ. U bɛ se ka gɛlɛyaw dɔw sɔrɔ i n’a fɔ kɔnɔmaya balalenw walima u sendoli kojugukɛlaw ka walew la.

 

Munna nafan bɛ nin kuma in na lamɛnba cɛw ani musow ye?

• Denkɔrɔbaya waati ye ɲɛnamaya waati gɛlɛnmanba ye walisa ka se funankɛya waati ma. Tuma dɔw la funankɛw b’a ɲini ka kow sifilɛ. U ka fɛnw sɛgɛsɛgɛli barika bɛ bonya ani cɛnimusoya ko negew bɛ u sama. U dalen a la k’u bɛ se k’u ka cɛnimusoya ko ɲɛnabɔ musomani ani cɛmanni bɛ se ka u ka denmansaya fɔlɔ ka sɔrɔ u si ma kɔrɔ. U bɛ se ka kafoɲɔgɔnyabana yɛlɛmataw sɔrɔ, ani u senw bɛ se ka do kojugu walew la, sonyali, binkanni, ani cɛnimusoya binkanni wale wɛrɛw ani ɲɛnaminimafɛnw tali. Nin kumakun nafan ka bo lamɛnbaaw yɔrɔ barisa a b’a to u ka se ka denkɔrɔbaya taamasiɲɛw dɔn ani k’u faamuya. O la u bɛna kunafoni nafanmanw sɔrɔ minnu bɛ se k’u dɛmɛ k’u ka denkɔrɔbaya waati jaabɔ cogo ɲuman na u yɛrɛw ka latikɛ kɔnɔ.
• O waati in kɔnɔ, mansaw bɛ se ka gɛlɛya sɔrɔ walisa k’u denw lamɔ. Olu bɛ u yɛrɛw sago kɛ ani u t’a fɛ ka tugu mansaw ka laadillikanw nɔ. Mansaw degunnen do tuma dɔw la k’a sababu kɛ ko u tɛ se ka funankɛw jija ka kɛta ani jɔyɔrɔ ɲumanw ta, u bɛ se k’u ka mago kow ɲɛnabɔ cogo di ani u bɛ se ka bɛnkan sɔrɔ u fɛ cogo. Ka denkɔrɔbayali jira cogo faamuya, o b’a to mansaw ka denmisɛnw faamuya nin waati in kɔnɔ. U bɛ se ka kumaɲɔgɔnya sigi sen kan u ni denmisɛnw cɛ, k’u lamɛn, k’u laadi ani k’u bila sira.

 

Jate nafaman dɔw

 

• Malidenw kɛmɛ sarada la 65% tɛ san 25 bɔ, ani 32,7 % bɛ san 10 ani 24 ni ɲɔgɔn cɛ. Ani jamaden fanba (73%) bɛ ɲɛnamaya togo da la.
• Denkɔrɔbaya bɛ se ka daminɛ san 9 fo ka ta se san 16 ma. Sumani hakɛman cogo la, o bɛna ta musomaniw bɛ u ka denkɔrɔbaya daminɛ san 11 la ani cɛmaniw b’a daminɛ san 12 la.

• San 2018, musomani minnu sisan tun b’a ta san 15 ka se 19 ma ni u tun ye cɛmancɛ kalan kɛ, olu la 22% tun bɛ u senɲɛ fɔlɔ ka kɛ denbaw ye walima ka kɔnɔ sɔrɔ, ka sɔrɔ minnu tun ma kalan kɛ, olu la 46% tun kɛra denbaw ye walima ka kɔnɔ sɔrɔ.

• Muso duuru cɛman, kelen (20%) minnu sisan bɛ 25 ka se 49 cɛman, tun bɛ jɛɲɔgɔnya la ka ban sani u san 15 cɛ.
• Muso minnu bɛ san 25 la ka se 49 ma, 21% tun ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ ka kɔn san 15 ɲɛ, ka sɔrɔ cɛw minnu bɛ o sisan hakɛ kelenw kɔnɔ minnu tun ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔw kɛ tun ye 5%
• San 2018, musow ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔw sɔrɔ jate hakɛman na san naani walima san duuru ka kɔn cɛw ɲɛ. Muso minnu bɛ san 25 ka se san 49 ma, olu hakɛ tilancɛ ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ u san 16,5, ka sɔrɔ cɛw minnu sisan b’a ta san 25 ka se 49 ma, olu hakɛ tilancɛ ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ u san 21.
• Musow minnu ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ u sisan 18 na olu hakɛ ka ca ni cɛw ta hakɛ ye senɲɛ tan ni saba.
• Mali la, musow kɛmɛsarada la 70% ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ ka kɔn san 18 ɲɛ, sumanɲɔgɔnma sira fɛ cɛw ta ye kɛmɛsarada 17% ye.
• Mali la, kɛmɛsarada la musow 53% ye u ka kafoɲɔgɔnya fɔlɔ kɛ ka kɔn san 18 ɲɛ, o hakɛ ka ca ka tɛmɛn cɛw ta kan o min ye (0,4%).

 

Gɛlɛya minnu bɛ denkɔrɔbaya kunkan ɲininkaliw la ka kɛɲɛ ni Mali kɛnɛyako dɔnbaa ŋanaw ka hakilina ye

• Jatew tɛ ye kɛrɛnkɛrɛnnenya la denkɔrɔbaya kun kan
• Baarakɛ yɔrɔ (santiriw) minnu bɛ kamalenw ni npogotigiw lamɛn ani ka dɛmɛn do u ma, olu man ca kosɛbɛ, u caman bilala senkan baɲumankɛ cakɛda dɔw fɛ minnu ka baara ɲɛsilen do sifaya binkanni kɛlɛli ma, ani jamana fana fɛ.
• Du ka faantaya
• Jamanadenw buguli
• Kunafonni ntanya walima kunafonni ani kumaɲɔgɔnya bɛnbaliw ka ɲɛsin farikolo ani cɛnimusoya yɛlɛmaliw ma denkɔrɔbaya hokumu kɔnɔ.
• Denmisɛnniw minnu donna kalan na o hakɛ ka dɔgɔ
• Mali la kalan bolodalen tɛ kalan yɔrɔw ka ɲɛsin kɛnɛya ani cɛnimusoya ani bangeli hakɛw kow ma.

 

Gɛlɛya minnu sirilen do denkɔrɔbaya ɲininkaliw la ka kɛɲɛ ni funankɛw ka hakilinan ye Mali la

• Mɔbaaw (kamalenw ni npogotigiw) ka faantaya ani baara ntanya

• Kalan jɔli
• Kumaɲɔgɔnya ntanya ani kumaɲɔgɔnya jugu mansaw ni denw ni ɲɔgɔn cɛ
• Mɔbaaw (kamalenw ni npogotigiw) bɛ laadi ani k’u lamɛn yɔrɔw minnu na olu man ca kosɛbɛ
• Danabiliya ani faamubaliya ka ɲɛsin farikolo ani cɛnimusoya yɛlɛmaliw ma.

Musoni ka denkɔrɔbayali farikolo tamasiɲɛw:

• Denkɔrɔbaya tamasiɲɛ fɔlɔ min bɛ ye ɲɛ na o ye sinw bonyali ye. O kɔ fɛ siw bɛ bɔ musoya yɔrɔ la ani kamakɔrɔla la ani a bɛ kɛ iko yɛlɛmali kɛra musoya minan ta fan fɛ. Musoya in, min dawolo fitiniw bɛ bonya, a bɛ da k’a sababu kɛ solo (basɛn) bonyali ye.
• San kelen denkɔrɔbaya daminɛ kɔ, ji jɛman bɔ bɛ daminɛ. San fila o kɔ sinw b’a daminɛ ka kɔgɔ, kalolabɔ bɛ daminɛ.
• A laban solo (basɛn) bɛ bonya ani kɛnsiri bɛ bonya ani a bɛ tilatilali falen. Cɛkisɛw, bobaraw ani kɔnɔbara bɛ kuru ka t’a fɛ.

Cɛmani ka farikolo denkɔrɔbayali tamasiɲɛw

• Foroba kunda, san 11 ni tila waatiw la, kɔkiliw bɛ bonya ani cɛya (fɔrɔkala) bɛ janya.
• Barakɔrɔla siw bɔli min bɛ dan sigi denkɔrɔbaya waati la o bɛ dafa san 15 la
• Kamakɔrɔla siw bɛ bɔ, ɲɛda kan siw ani kumakan bonyali.

Funankɛya ɲɛfɔli :

• Ka kɛɲɛ ni ɲɛfɔli lakodɔnlenba ye, funankɛya ye mɔgɔ ka ɲɛnamaya waati ye min bɛ denkɔrɔbaya ani balikuya furancɛ la. Diɲɛ kɛnɛya ko tɔnba (OMS) bɛ funankɛya ɲɛfɔ iko ɲɛnamaya sendaɲɛ min b’a ta san 10 na ka se san 19 ma. Ale ta fan fɛ, mɔbaaya (kamaleniya ani npogotigiya) ye waati ye min b’a ta san 15 la ka se san 24 ma.
• Ni musomaniw ani cɛmaniw sera denkɔrɔbaya waati ma, u bɛ ɲininkaliw kɛ u yɛrɛw la ka ɲɛsin u yɛrɛkun dɔnniya ma ani yɛrɛtali nege bɛ kɛ u la. O bɛ se ka kɛ ɲagamini waati ye sigasiga bɛ kɛ mɔbaa (kamalen walima npogotigi) la ka ɲɛsin a ka yɛrɛtali nege ani a ka dulonni mansaw la. Nafanba bɛ kɛ teriyaw la.

Mɔni funankɛya waati la

• Hakili ani jogo mɔni : Denkɔrɔbaya waati fɔlɔw la, musomani ani cɛmani b’a ɲinin ka kunpan bonya. U ye min ye u bɛ bɔ o kalama ani hakili jakabɔ se bɛ u fɛ. O tuma la, u b’a ɲini ka u ka fanga jira ani ka bani suguya dɔ jira ka ɲɛsin mansaw ka latigɛw ma. O waati la, jogojuguw i n’a fɔ ko kɛta telimanw, kafoɲɔgɔnyaw walima kɛwale bɛnbaliw bɛ jateminɛ.
• Fɛ ta fan fɛ mɔni: Denkɔrɔbaya waati la musomaniw ani cɛmaniw bɛ u yecogoya kalama kosɛbɛ ani u bɛ u sinsin kosɛbɛ u ka fini dotaw kan. Funankɛya waati la mɔni ani hakili kɔgɔli bɛ tɛmɛn denmisɛnya waati fɛ ka se balikuya waati ma. A bɛ se ka kɛ funankɛw tɛ se ka u ka nisɔnw koro ani ka u ka dusubɔ kow, u ka hakili degun kow walima u ka jɔrɔnan kow jira, o ko bɛ kɛ k’a sababu kɛ farikolo jiw yɛlɛmali ye, mansaw ka kan ka kɔlɔsili kɛ o ko min ta fan fɛ ani ka kɛ muɲulikɛlaw ye. Nka funankɛw mɔ tɔ ani u ka hakili kɔgɔli fɛ, u bɛ se ka u yɛrɛw ka nisɔnw jira cogo koro.
• Mɔni hakili ani mɔgɔlandiya ta fan fɛ: O waati la musomaniw ani cɛmaniw bɛ kɛ u yɛrɛtali ɲininli la ani ka jɔyɔrɔ sɔrɔ sigida jɛkuluw la ka kɛɲɛ ni u filanw ye.
• Cɛnimusoya ko ani sifaya: Denkɔrɔbaya waati la, cɛmaniw ani musomaniw bɛ samasama ɲɔgɔn nɔ fɛ. U b’a fɛ ka fɛn caman dɔn cɛnimusoya ko la ani u bɛ u yɛtɛw di kafoɲɔgɔnya walew ma.

Kalolabɔ(kalo laada)

Kalolabɔ bɛ muso farikolo labɛn kɔnɔmaya dɔ kama. A bɛ waati min kɛ o b’a ta tile 21 na ka se tile 35 ma ka. Muso bɛɛ kelen kelen ni a ka kalolabɔ waati hakɛ do.A bɛ daminɛ denkɔrɔbaya waati la ani a jɔli bɛ muso ka bange jɔli waati daminɛ.

Tile 28 kalolabɔ ja ɲɛjira

Bisigiyakow ani hakilinan kolow denkɔrɔbaya waati kɔnɔna la Mali

• Funankɛya waati la, cɛmaniw ani musomaniw mɔnen do kosɛbɛ walisa u ka se ka ɲɛsin ɲɛnamaya kow ma: Denkɔrɔbaya waati la, cɛmaniw ani musomaniw bɛ miiri ko u kɔgɔra kosɛbɛ ani k’u bɛ se k’u yɛrɛ ta. Nka fɛn min ka ɲi u ma ani fɛn min man ɲi u man u tɛ se ka olu jateminɛ. Denmisɛnw ani mansaw ka kan ka ɲinin ka ɲɔgɔn ka hakilinan faamuya. O bɛ lamɛni ani tuma bɛɛ kumaɲɔgɔnya ko fɔ.

• Musomaniw tun ka kan ka maloya u ka kalolabɔ ko la: Kalolabɔ ye tabolo bɛnnen ye ani a ka sanu min b’a jira ko musomaniw ani musow bɛ se ka denw sɔrɔ. Ɲɛnamaya fan dɔ do min man kan ka kɛ dɛnkɛrɛfɛ fɛn ye walima k’a jate iko degunan ko.
• Ni musomaniw ye u ka kalolabɔ ye o b’a jira ko u ka npogotigiya ta la ka ban: O tɛ tiɲɛ ye. Musomaniw ka npogotigiya bɛ ta ni u ye kafoɲɔgɔnyaw kɛ, o min bɛ se ka kɛ kalo caman walima san caman u ka kalolabɔ fɔlɔw kɔ.
• Musomaniw man kan ka dumuni dɔw du tuman min ni u bɛ u ka kalolabɔ waati la: Nkalo, a ɲininlen bɛ yɛrɛ ka balo cogo bɛrɛbɛnnen matarafa waati bɛɛ la. A laɲininen do ka dumunifɛnw du i n’a fɔ jɛgɛ, sogo, jiridenw, nakɔlafɛnw ani kisɛmanfɛnw. O bɛna ta a laɲininen do ka dɔ bɔ kɔgɔ ani sukaro dunta la walisa ka tagan kɔnɔfununi ani ji marali ma.

Fɛɛrɛw walisa ka tagan faratiw ma, farati minnu sirilen do kalolabɔ saniyali kɛ cogojugu la funankɛya waati la:

• I kana siran! Senɲɛ fɔlɔ ka joli ye o bɛ se ka kɛ degun ko ye, nka o ye ko kɛta bɛnnen ye! Ni o ye i sɔrɔ kalan yɔrɔ la, a ɲɛfɔ karamɔgɔmuso dɔ ye walima i kandenɲɔgɔn musomani dɔ ye (terimuso dɔ) min kɔrɔlen do.
• Ni saniyali finimuguw tɛ aw bolo, á ye finimugu dɔ, fini kunkunru dɔ walima kɔɔrimugu fɛgɛman dɔ da jukɔrɔ finiw kɔnɔ
• Á ye musoya yɔrɔw ko ni ji ani safunɛ ye don o don sɔgɔma ani wulada fɛ ni o bɛ se ka kɛ. O bɛna ta á y’aw kɔlɔsi safunɛ bɛɛ man kan ka kɛ ka musoya ko. Safunɛ dɔw bɛ se ka cɛnni lase musoya nungu man ani, o bɛ kɛ sababu ye ka dɔ fara banaw sɔrɔli kan.
• Ka finimugu dɔ labɛn walima minan jɛlen dɔ wɛrɛ.

• Jimanfɛnw i n’a fɔ bikaribonati ani lemurukumuni ji, kalolabɔ saniyali man kan ka kɛ ni olu ye abada.

 

Ɲininkaliw Suguw:

Walisa ka dɔn kumakun jumɛn nafan bɛ aw lamɛnbaa jɛkulu kan, á ye hakili falen falen kɛ aw lamɛnbaa jɛkulu fɛ ani sigida ɲɛmɔgɔw. Á ye aw ɲɛsin fɔlɔ sigida la jama ka kɛnɛya ko dɔnbaa ŋanaw ma, i n’a fɔ farikolow yɛlɛmaliw ani hakilinan kow tuma min aw bɛ k’aw labɛn ka jama ka ɲininkaliw jaabi ka ɲɛsin denkɔrɔbaya ko ma.

Ɲininkali minnu bɛ kɛ ka caya (FAQ) aw bɛ se k’olu kalan fiɲɛ suuru sira fɛ ka ɲɛsin aw lamɛnbaa cɛ ani musow ma, a bɛ se ka kɛ nɛgɛjurusira weleli jɛmunkan dɔ sen fɛ, walima dɔgɔkun jɛmunkan dɔ sen fɛ a dan na. Aw kɛtɔ ka nin jɛmunkan ninnu labɛn, aw kana ɲinɛ aw ka sigida ka kow yecogo kɛrɛnkɛrɛnnen kɔ. An ye ɲininkaliba 14 jateminɛ minnu sirilen do denkɔrɔbaya ko la.

 

• Denkɔrɔbaya ye mun?

• • Furancɛ waati do denmisɛnya ani balikuya cɛ. A bɛ dɔn ni cɛnimusoya kow yiriwali ye ani mɔni teliman. O fɛnw bɛ ɲɛminɛli kɛ ka taa kɔgɔli ma cɛnimusoya ani bangeli ko ta fan fɛ.

• Farikolo yɛlɛmali jumɛnw bɛ ye musomaniw ani cɛmaniw ka kan ka sigi ka minnu makɔnɔ?

Yɛlɛmali minnu bɛ kɛ musomani ta fan fɛ

Denkɔrɔbaya tamasiɲɛ fɔlɔ min bɛ ye musomani la o ye sinw kɔgɔli ye. Ka tugu o la siw bɛ bɔ musoya yɔrɔw la ani kamakɔrɔlaw la ani a bɛ kɛ iko yɛlɛman dɔ kɛra musoya ta fan fɛ. Musoya ta fan fɛ, ale min dawolo fitiniw bɛ janya, o bɛ da k’a sababu kɛ solo (basɛn) bonyali ani a yɛlɛmali ye. San kelen denkɔrɔbaya kɔfɛ, ji jɛmanw b’a daminɛ ka ye. San fila sinw kɔgɔli kɔ kalolabɔ bɛ daminɛ.

A laban solo (basɛn) bɛ bonya ani kɛnsiri bɛ bonya ani a bɛ tilatilali falen. Cɛkisɛw, bobaraw ani kɔnɔbara bɛ bonya.

Yɛlɛmaliw cɛmani ta fan fɛ

Kɔkiliw bɛ bonya ani cɛya (fɔrɔkala) bɛ janya. Barakɔrɔ siw b’a daminɛ ka bɔ. Kɔkiliw b’a daminɛ ka bonya forobakunda san 11 ni tila waatiw la. Barakɔrɔ siw bɔli min bɛ dan sigi denkɔrɔbaya la o bɛ dafa forobakunda san 12 yɔrɔw la, iko san kelen ka tɛmɛn musomaniw ta kan, ani u bɛ lawajiw labɛn san kelen bonɲɔgɔn ko denkɔrɔbaya daminɛnen kɔ.

 

• Denkɔrɔbaya be waati joli kɛ?

Denkɔrɔbaya bɛ se ka daminɛ san 9 walima fo ka taa se san 16 ma, nka forobakunda musomaniw bɛ u ka denkɔrɔya dɔn san 11 la ani cɛmaniw b’u ta dɔn san 12 la.

 

• Musomaniiw ka kan ka u kalolabɔ koɲɛnabɔ cogo di?

Saniyali finimugu minnu bɛ se ka matarafa senɲɛ caman walima minnu dan ye labaarali ko kelen ye, u bɛ se k’olu matarafa ani ka miiri u falenli la cogoya bɛnnen na. A bɛ se ka kɛ u ka kulusiw do kulusi minnu bɛ joli bɔntɔ kunbɛn. U ka kan ka saniyali sariyaw kɔlɔsi ani k’u labato, u kana sɔn ka tɛgɛ walima fɛn nɔgɔlen wɛrɛ do musoya kɔnɔ.

 

• Mɔgɔ minnu bɛ ka tɛmɛn denkɔrɔya waati fɛ, yala tamasiɲɛ kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ ye u la hakilinan ta fan fɛ wa?

Hakili degun ani jɔrɔ ka ɲɛsin yɛlɛmaliw ma, yɛlɛmaliba min bɛ ye ni o ye cɛnimusoya ko nege minɛli ye.

• Cogo di funankɛw bɛ se ka labɛn walisa u ka se ka denkɔrɔbaya yɛlɛmaliw kunbɛn?

Kumaɲɔgɔnya ka kan ka kɛ kosɛbɛ ni funankɛw ye u farikolow yɛlɛmali ko la walisa k’u labɛn ka tagan siran ma, kalolabɔ ɲɛnabɔ cogojugu, ɲɛnaminimanfɛnw tali, kɔnɔmaya laɲinibaliw, o n’a ɲɔgɔnna wɛrɛw.

 

• Cogo di dɛmɛn bɛ se ka do funankɛw ma walisa u ka se k’u ka gɛlɛyaw koɲɛnabɔ denkɔrɔbaya tuma la?

Mɔwolow ni ɲɔgɔn cɛ kumaɲɔgɔnyakɛnɛw cayali, kumaɲɔgɔnya yiriwali mansaw ni denw cɛ duw kɔnɔ, ani mɔbaaw (kamalenw ani npogotigiw) dɛmɛni cakɛdaw cayali walisa k’u bila sira

 

• Farati jumɛnw sirilen do kalolabɔ ɲɛnabɔ cogojugu la?

Kalolabɔ ɲɛnabɔ cogojugu bɛ se ka na ni banaw ye, ani talen ɲɛ o banaw bɛ se ka na ni densɔrɔbaliya ye.

 

• Cogo di tagan bɛ se ka kɛ banaw ma kalolabɔ fɔlɔ waati la denkɔrɔbaya waati la?

Saniyali finimugu minnu bɛ se ka labaara senɲɛ caman, musomaniw ka kan k’olu matarafa ani ka miiri u falenni la cogoya bɛnnen na. Saniyali finimugu minnu dan ye labaarali ko kelen ye, baara bɛ se ka kɛ n’olu fana ye walima kulusiw yɛrɛ minnu bɛ joli bɔntɔ kunbɛn, nka nafan b’a la ka jɛya u falenni la lɛrɛ naani o lɛrɛ naani ani tɛmɛn kana kɛ lɛrɛ 12 kan walisa ka tagan bana ma. U ka kan ka saniyali sariyaw kɔlɔsi ani k’u labato, u kana sɔn ka tɛgɛ walima fɛn nɔgɔlen wɛrɛ do musoya kɔnɔ.

 

• Denkɔrɔbaya waati la, yala musomaniw ka kan k’u kɔlsi cɛmaniw la wa?

Afiriki, denkɔrɔbaya waati la, mansa caman bɛ u denmusow laadi ko u k’u kɔlɔsi cɛmaniw la ka sɔrɔ u tɛ ɲɛfɔli caman wɛrɛ di u ma. O bɛ denmusoniw ka kunpan kɔrɔta ani talen ɲɛ u bɛ kɔnɔmaya laɲinibaliw sɔrɔ.

 

• Denkɔrɔbaya kɔgɔbali ye mun ye?

O ye denmisɛn dɔ farikolo bonyali min b’a daminɛ ka kɛ baliku ye ka sɔrɔ a tuma ma se. Tuma caman denkɔrɔbaya kɔgɔbali bɛ ye sanni san segin cɛ musomaniw ta fan fɛ ani sanni san kɔnɔtɔn cɛ cɛmaniw ta fan fɛ.

 

• Musomaniw ani cɛmaniw donnen dɔrɔmu denkɔrɔbaya waati la, u ka do furu la o waati la farati jumɛnw bɛ o la ka ɲɛsin u ma?

Faratiba min bɛ ye ”musomaniw ta fan fɛ ” o ye jigini kɔ sugunɛ bɔn bana ye. Barisa farikolo min ma kɔgɔ kosɛbɛ o tɛ se kɔnɔmaya tabolo ɲuman kɔrɔ. Ka fara o kan an bɛ se ka kuma kalan jɔli farati ko la. Ni cɛmaniw ye furu kɛ joona, u bɛ u yɛrɛw sɔrɔ du doniw kɔrɔ u tɛ se minnu kɔrɔ. O bɛ se ka na ni tugan fɛ taa dogolenw ye, kalan jɔli, ɲɛnaminimafɛnw tali, ka se fo farinya walew ma ka ɲɛsin u furuɲɔgɔn ma.

 

• Funankɛya ye mun ye?

Funankɛya ye mɔgɔ ka ɲɛnamaya waati ye min bɛ denkɔrɔbaya ani balikuya furancɛ la. Diɲɛ kɛnɛya ko tɔnba (OMS) bɛ funankɛya ɲɛfɔ iko ɲɛnamaya sendaɲɛ min b’a ta san 10 na ka se san 19 ma, ani mɔbaaya (kamalenya ani npogotigiya) i n’a fɔ waati min b’a ta san 15 ka se san 24 ma.

 

• Mun bɛ se mɔbaaw (kamalenw ani npogotiw) ma ni u sera funankɛya ma? U minɛ cogow tɛ kelen ye wa?

• Funankɛ bɛ ɲininkali kɛ a yɛrɛ kunkan ani yɛrɛtali negeba bɛ kɛ a la. Tuma dɔw a ka gɛlɛ o waati in mɔbaaw (kamalenw ani npogotigiw) ma ka dɔn n’u b’a fɛ k’u yɛrɛ ta walima n’u b’a fɛ u dulonnen ka to mansaw la. Nafan ba bɛ teriyaw la. Mansa caman tɛ funankɛw faamuya ani u t’a dɔn u bɛ se k’u dɛmɛn cogo min na u ka nin waati gɛlɛn in cɛtigɛ cogoya ɲuman na. Nafan b’a la ka kumaɲɔgɔnya yiriwa mansaw ni denw cɛ, ka waati ta walisa k’u ka ko nafanmanw dɔ ani k’u dɛmɛn ka u ka nin ɲɛnamaya waati gɛlɛnmanba cɛtigɛ.

 

Daɲɛ kolomanw :

Bangejɔli: Ni musow ye san 40 walima 50 sɔrɔ, musoya jikunaw bɛ dɔgɔya.

Fankisɛda: Fankisɛ dilanni fanso fɛ

Fanso: Musoya bangeminanw kɔnɔna minan do min bɛ fankisɛw dilan

Farikolo ji:O ye fɛɛrɛ ye min fɛ jikuna labɛnni bɛ farikolo yɔrɔ wɛrɛw bila baara la.

Minan: Saniyali kɛ finimugu ko do

Musoya wo: Kɔnɔna tɛmɛsira do min bɛ daminɛ musoya wo fɛ ka taa denso da ma.