Notes to broadcasters
Sɛbɛnniw ka ɲɛsin arajokumalasela cɛ ani musow ma
Baara bɛ kɛ ni nin sɛbɛn in ye cogo di
Nin sɛbɛn ɲininkalikulu fɔlɔ b’a ɲini ka dɛmɛ do arajokumalasela cɛw ani musow ma walisa u ka cɛw ani musow kumaɲɔgɔnya minnu ye sifaya binkanni walima VBG ɲɛnamaya. Mɔgɔ ɲininkalenw cɛma, a ka di dɔw ye ka u tɔgɔ to fɔbali ye (walisa u kana dɔn) tuma min ni u bɛ kuma nin kumankun in kan. K’a da o kan aw kana ɲinɛ ka u ɲininka ni u b’a fɛ ka to tɔgɔ fɔbali ye ani aw ka u ka laɲini bonya. Á ye aw hakili jigi a la ko aw ka mɔgɔ ɲininkataw hakɛ ka kan ka tɛmɛ mɔgɔ kelen kan walisa aw ka ɲininkali minnu bɛ duguma k’olu bɛɛ jaabi. A bɛ ɲini aw fɛ ka cɛ kelen ani muso kelen ko fɔ.
Ɲininkalikulu filanan b’a ɲini ka arajo kumalaselaw cɛw ani musow dɛmɛ ka kumaɲɔgɔnya kɛ ni dɔnibaa ŋanaw ye minnu bɛ baara kɛ ni sigida jɛkuluw walima jamana ka jɛkuluw ye o jɛkulu minnu bɛ lakana, kalan, kiri ko kunkan dɔniyaw ani dɛmɛ cakɛdaw (hakilinankow, sigida ko ani farikolo) di cɛ ani muso binkanitɔ kisilenw ma.
O jɛkuluw bɛ tali kɛ musow jɛkuluw la, kamalenw ani npogotigiw ka sigida jɛkuluw, ONU bolofara min ɲɛsin bɛ musow ma, ani musow ni denmusow ka lafasali jɛkuluw. Dɔnibaa ŋanaw bɛ baara kɛ fana sigida la minisirisow la ani u bɛ baara kɛ musow ani duw fɛ. Aw mago bɛ dɔnibaa ŋana minnu fana la, aw bɛ se k’olu sɔrɔ musow ka sigida la lafasali cakɛdaw la, walima diɲɛ baɲumankɛ cakɛdaw minnu ka baara yɔrɔ bɛ sigidaw la i n’a fɔ Marie Stopes International, Plan International ani Girl Effect walima minisirisow.
Kumaɲɔgɔnya ɲinnikali ka kan ka kɛ mɔgɔ minnu la, olu bɛ ɲɛnatɔmɔ ani k’u labɛn cogo di
Tuma min ni mɔgɔw ka kan ka ɲɛnatɔmɔ ɲininkali kama, á ye jɛya a la ka ɲɛjirali ɲininkali dɔ di u ma aw bɛna ɲininkali minnu kɛ u la walisa ka jɛya a la k’u labɛnnen do aw ka kumaɲɔgɔnya kosɔn. Á ye aw hakili jigi a la k’aw ka mɔgɔ ɲininka ta ka kan ka caya ni mɔgɔ kelen ye walisa k’aw ka ɲininkaliw bɛɛ jaabi.
Ni dɔnibaa ŋanaw ye jatew di walima ka dɔniya kumaw lase kumaɲɔgɔnya sen fɛ, á ye aw hakili to a la ka kunafoni bɔyɔrɔ ɲininkali kɛ. Aw ka kumaɲɔgɔnya labɛn tuma la, á ye mɔgɔw jija aw bɛna kumaɲɔgɔnya kɛ minnu fɛ walisa u ka o kunafoniw ɲini ka kɔn kumaɲɔgɔn waati ɲɛ.
Aw bɛ se ka dan sigi aw ka kumaɲɔgɔnya bonya la cogo di?
Aw ka kumaɲɔgɔnya labɛn tuma la, á ye ɲininkaliba saba ka se duuru ma ɲɛnatɔmɔ aw bɛna da se minnu ma aw ni aw kumaɲɔgɔnw. Ani ka fara o kan á ye kɔlɔsili ɲininkaliw fan dɔ walima ɲininkaliw bɛɛ kɛ walisa ka kumakunw dunya ani ka kow yecogo caman jira aw lamɛnbaaw la. Ka dan sigi kumaɲɔgɔnya bonya la, o b’a to kunafoniw kana caya kojugu aw lamɛnbaaw ani
aw ka mɔgɔ welelew ma walisa u hakili kana yɛrɛkɛ ka taa fan bɛɛ. Ni a ka di aw ye ka da se kumakun ma ka fɛsɛfɛsɛ, á ye kumaɲɔgɔnya caman kɛ ka tugu ɲɔgɔn na ni mɔgɔ welele kelen ye walima ni mɔgɔ wɛrɛw ye minnu bɛ se ka kuma kumakun kan.
Kumaɲɔgɔnya ɲuman bɛ se ka waleya cogo di ?
Aw kana ɲinɛ ko kumaɲɔgɔnya ɲumanw bɛɛ sigilen do lamɛni koɲuman ani kɔlɔsili ɲininkali ɲumanw kan. Lamɛni koɲuman kɔrɔ ye ka i hakili sigi mɔgɔ dɔ kuma fɔtɔ kan walisa ka kumafɔbaa ka nisɔnw ani a ka hakilinanw faamuya. Lamɛni koɲuman b’a to aw ka se ka kɔlɔsili ɲininkaliw kɛ ani a b’a to kumaɲɔgɔnya bɛ ka kɛ ni mɔgɔ min ye o k’a dɔn ko a lamɛnnen do ani ko a faamuyalen do. Á ye aw yɛrɛ dɛmɛ ni nin sɛbɛn in hakili falen falen ye, nka aw ka sɔn ka sira ta hakili falen falen bɛ aw bila sira min kan.
Aw kana dɔ fara hakilinan kolow kan ka ɲɛsin sifaya walima cɛnimusoya ma
Fɛn minnu bɛ se ka dɔ fara hakilinan kolow kan sifaya ni cɛnimusoya ta fan fɛ, á ye olu fɔli dabila ani aw kana aw hakilinan fɔ ka ɲɛsin kow ma aw bɛ minnu jate ɲuman ye walima juguma jogo ta fan fɛ.
O nɔ na, á ye kɛ misali ye lamɛnba cɛw ani musow ye aw kɛtɔ ka jira u la an bɛ se ka mɔgɔw bonya cogo di, mɔgɔ minnu ka hakilinanw ani u ka kodɔnnenw ni aw ta tɛ kelen ye. Ka fara o kan á y’a jira aw lamɛnbaw la ko an ka kan ka dɔnibaa ŋanaw lamɛn ni kuma bɛ kɛ dɔniya ko kɛlenw ani dɔniya kunafoniw kunkan.
Aw bɛ kumaɲɔgɔnya kɛ ni dɔnibaa ŋanaw minnu ye , á ye olu jija k’u hakili ka to u ka dɔniya kɛrɛnkɛrɛnnen la ani u ka dɔniya kunafoniw la, barisa u ka jɔyɔrɔ ye ka dɔniya jɛlen di. Aw ka ɲininkaliw ani jaabiliw la á ye aw kumaɲɔgɔnw dɛmɛ walisa u kana kiritigɛliw kɛ jogo ko ta fan fɛ ka kɛɲɛ ni u hakilinanw ye walima u yɛrɛkun ka kow yecogo ɲuman. Aw bɛ se ka hakili falen falen kɛ o la yɛrɛ ni aw kumaɲɔgɔnw ye tuma min ni aw y’a fɔ u ye k’u ka kumaɲɔgɔnya labɛn.
Á ye kɛ jateminɛnanw ye ka ɲɛsin kumaɲɔgɔnyakɛbaaw ka kodɔnnenw ma
Á ye aw hakili jigi a la ko kunafoni di siraw fɛ kuma falen falen bɛ se ka nɔbila furakɛli sira fɛ walima ka kɛ hakili degun sababu ye ka ɲɛsin mɔgɔ dɔw ma. Caman ta fan fɛ a bɛ kɛ gɛlɛya ani dimi ye walisa u ka kuma u ka hakili degun ko la. Aw bɛna ladilikanw sɔrɔ kumaɲɔgɔnyaw labɛn cogo la ka ɲɛsin mɔgɔw ma minnu kisila ka bɔ hakili degun ko dɔw la nin bɔlɔlɔ sira fɛ article du Global Investigative Journalism Network, walima ɲɛminɛli gafe kɔnɔ Radios Rurales Internationales ka jɛmukan laseli kosɔn nin bɔlɔlɔsira kan couverture des sujets sensibles à l’antenne (kumakun gɛlɛmanw laseli fiɲɛ suuru sira fɛ).
Á ye baara kɛ ni aw ka kumaɲɔgɔnya ye walisa ka nsiriw ani kunafoni kolow nkalotigiya
Aw bɛ se k’aw da se sigasiga kow, jɔrɔnan kow, ani sirankobaw ma nin hakili falen falen ninnu sen fɛ. O bɛna ta, á ye aw jija ka dɔnibaa ŋana cɛ walima muso dɔ wele min bɛna kuma kɔ fɛ jɛmukan kɔnɔ walisa ka kumakunw ɲɛfɔ ka jɛya ani k’u latunun ani fana nsiriw walima ŋunuŋunukan min bɛ ka munumunu aw ka sigida la.
Á ye dɔniya kalan daɲɛw ɲɛfɔ
A bɛ se ka kɛ tuma dɔw la ko kunafoni dilenw aw ka jɛmukan sen fɛ bɛ tali kɛ kɛnɛya ko la ani cɛnimusoya ani bangeli hakɛw bɛ se ka kɛ dɔniya daɲɛw ye. Aw bɛ dɔnibaa ŋana minnu wele, á y’a ɲini olu fɛ tuma bɛɛ ka dɔniya kumaw fɔ kumafɔcogo jɛlen ani nɔgɔmani la min b’a to kuma lamɛnbaa bɛɛ ka se k’a faamu. Ni mɔgɔ welele cɛ ani muso dɔ bɛ ka kumaden gɛlɛman dɔ walima dɔniya daɲɛ dɔ fɔ min ka faamuyali ka gɛlɛn, á y’a ɲini a fɛ a k’a ɲɛfɔ barisa hali ni aw b’a faamuya, a bɛ se ka kɛ aw lamɛnbaaw t’a faamuya.
Á ye ɲininkaliw dakɛɲɛ ni aw ka jamana walima ni aw ka marayɔrɔ ye
Ɲininkali ninnu dɔw ye Mali jamana ta ye kɛrɛnkɛrɛnnenya la, nka u bɛɛ bɛ se ka dakɛɲɛ ni jamana wɛrɛ ye. Á ye sigida tɔn jɛkuluw sɛgɛrɛ minnu bɛ sifaya binkanni kɛlɛ walisa ka kunafoni kura jɛlenw sɔrɔ minnu bɛ tali kɛ aw ka jamana la walima aw ka marayɔrɔ la.
A ye aw ka sigida ka baaraw ko fɔ ka ɲɛ
A laban, kumaɲɔgɔnya minnu sinsinnen do sifaya binkanni kunkan, aw bɛ se ka baara kɛ ni olu ye walisa baarada minnu bɛ aw ka sigida la cɛnimusoya ani bangeli ko ta fan fɛ k’olu lakodɔn, kɛnyɛrɛ kɛnɛyaso bɛ olu la, dɛmɛli nɛgɛjurusira sen b’a la, sigida ka labɛnjɛkuluw sen b’a la o n’a ɲɔgɔnanw. Aw bɛ se k’aw ka lamɛnbaaw dɛmɛn fana walisa u ka kunafoniya sɔrɔ hakɛw kun kan cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛyali ko ta fan fɛ.
Á ye jɛya a la ka ɲiniliw kɛ ka kɔn aw ka kumaɲɔgɔnya ɲɛ walisa aw ka se k’o kunafoniw di aw lamɛnbaa cɛw ani musow ma fiɲɛ suuru sira fɛ.
Script
Ɲininkali laɲinilenw ka ɲɛsin sifaya binkannitɔ mɔgɔw kisilenw ma
- Ne y’a faamuya ko aw delila ka sifaya binkanni wale sɔrɔ. Aw ni ce aw nali la yan walisa ka aw ka kodɔnnen ɲɛfɔ bi. A kow daminɛ na cogo di?
- Binkanni suguya jumɛn tun do?
- A ye waati joli kɛ ?
- A waati la aw tun bɛ miiri aw yɛrɛ ko la cogo di?
- Aw kɛlen kɔ ka sifaya binkanni wale sɔrɔ, aw ye mun kɛ ?
- Aw ye dɛmɛn cakɛdaw ɲini wa? Ni ɔwɔ do, jumɛnw? Ni ayi do , mun na?
- Aw ye baara kɛ ni o baarakɛdaw ye cogo di?
- Yala o baarakɛdaw sɔrɔli tun ka nɔgɔ wa? Ka baara kɛ o baarakɛdaw fɛ o tun nɔgɔ ? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- Yala aw kɛra ɲugutɔmɔgɔw ye aw kɛtɔ ka o cakɛda ninnu ɲini wa? Fɔ cogo wɛrɛ la mɔgɔw ye aw dɛn kɛrɛ fɛ wa, walima ka aw nɛni, walima ka ban aw ma cogo caman na k’a sababu kɛ aw ka ɲinili walima aw ka o baarakɛdaw ninnu ka baara kɛ cogo?
- Ka baara kɛ ni o baarakɛdaw ninnu ye, mun bɛ o nɔgɔya aw ma ?
- Sifaya binkannitɔ kisilenw dɔ tɛ se ka u ka binkanikɛlaw jira. Aw ye o ko kɛbaa ko fɔ wa ? Ni ɔwɔ do, mun na? Ni ayi do, mun na aw ma o kɛ ?
- Ni ɔwɔ do, aw bɛ se ka o kɛcogoya ɲɛfɔ wa?
- Aw ye dɛmɛ sɔrɔ walima bilasirali dɔ sɔrɔ o taabolo kɔnɔ wa ka bɔ aw ka du fɛ, walima aw teriw walima sigida cakɛdaw?
- Aw kɛra cogo di a tuma la?
- Mun ye o kɔ nɔgɔya walima k’a gɛlɛya aw bolo? Á ye ɲɛfɔli kɛ. Yala aw kɛra ɲugutɔmɔgɔ ye wa aw kɛtɔ ka o ko kofɔli kɛ? Fɔcogo wɛrɛw la mɔgɔw ye aw dɛn kɛrɛ fɛ wa, aw nɛni na wa, walima ban kɛra aw la cogo dɔ la k’a sababuya kɛ aw ka o ko kɛbaa ko fɔli ye wa?
- Mun tun bɛna se k’aw yamaruya ka o binkanni kunafoniya di walima k’a ko fɔ nɔgɔya la?
- Yala aw sela k’aw ni lafiya ka bɔ o binkanni ko kɔnɔ wa?
- Ni ɔwɔ do aw ye a kɛ cogo di?
- Aw kɛtɔ ka ɲini ka bɔ o ko kɔnɔ aw ye gɛlɛya jumɛnw sɔrɔ ? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- Aw ye ladili ani dɛmɛnw sɔrɔ ka bɔ aw ka du fɛ wa, aw teriw fɛ walima sigida la cakɛdaw a ko senfɛ wa?
- Yala aw kɛra ɲugutɔmɔgɔ ye k’a sababu kɛ aw y’a ɲini k’aw fara ka bɔ aw ka binkanikɛbaa la wa ? Fɔcogo wɛrɛ la, mɔgɔw ye aw dɛn kɛrɛ fɛ wa, walima k’aw nɛni walima ka ban aw la cogoya caman na k’a sababu kɛ aw ye wale kɛ nin cogo la?
- Aw bɛ cogo di sisan hakili ta fan fɛ, farikolo ani nisɔn ta fan fɛ , aw kɛlen kɔ ka ni ko sidɔn?
- Nin ko ninnu nɔ kɛra jumɛn ye aw ka ɲɛnamaya kan?
- Ni denw bɛ aw fɛ, a ye nɔbila olu la cogo di ?
- Aw bɛ mun kɛ sisan aw ka ɲɛnamaya la walisa ka taa ɲɛ ka kɛnɛya sɔrɔ ka bɔ aw ka kodɔnnenw la?
- Aw b’a fɛ aw ka sigida cɛw ani musow ka mun faamuya sifaya binkanni ko kun kan?
- Aw b’a fɛ aw ka sigida cɛw ani musow ka mun faamuya sifaya binkannitɔw dɛmɛli ani u bonyali ko la?
- Aw bɛna mun fɔ muso tɔw ye minnu bɛ nin ɲɔgɔnnan ko kɔnɔ u ka ɲɛnamaya la nin waati la ?
- Mun ka kan ka kɛ aw ka sigida la walisa ka dɔ bɔ sifaya binkanni la ani k’a ko ban walisa ka dɛmɛn do binkannitɔ kisilenw ma ?
Ɲininkali laɲinilenw ka ɲɛsin dɔnbaa ŋanaw ani musow ka hakɛw lafasabaw baarakɛdaw ma
- Sifaya binkanni ye mun ye?
- Sifaya binkanni suguyaw ye jumɛnw ye ?
- Sifaya binkanni suguya minnu ka ca olu ye jumɛnw ye?
- Yala sifaya binkanni bɛ nɔbila cɛw ani musow la cogo kelen na wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- Yala sifaya binkanni bɛ nɔbila kamaleniw ani balikunw la cogo kelen na wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- Mɔgɔ minnu kɛlen do dɛnkɛrɛ fɛ mɔgɔw ye ani ka fara lojuratɔw kan, cogo di sifaya binkanni bɛ ka nɔbila olu la?
- Sifaya binkanni wale hakɛ min bɛ kɛ san kɔnɔ Mali la, yala o jatew bɛ aw bolo wa ?
- Yala sifaya binkanni wale bɛɛ bɛ ko fɔ wa? Ni ayi do, mun na u tɛ ko fɔ?
- Binkannitɔ mɔgɔ kisilen minnu bɛ sifaya binkanni walew ko fɔ walima n’u b’a ɲini k’u ko fɔ, farati jumɛnw bɛ olu kun kan?
- Yɛlɛmali jumɛnw ka kan ka kɛ Mali kɔnɔ minnu bɛ se ka kɛ sababu ye musow ma u ka se ka sifaya binkanni wale ko fɔ nɔgɔya ani jɛlenya kɔnɔ ?
- An bɛ k’a jateminɛ ko sifaya binkanni fanba bɛ kɛ furusow de kɔnɔ. Ka sɔrɔ a kɛ gɛlɛ muso caman ka bɔ u cɛw kun, hali ni u bɛ binkanni kɔnɔ u ka jɛɲɔgɔnya la. Mun de b’a to musow tɛ se ka bɔ o jɛɲɔgɔnya farinmanw la?
- Sifaya binkanni sababuw ye jumɛnw ye Mali la?
- Sababu minnu bɛna ni sifaya binkanni ye tuma bɛɛ Mali kɔnɔ, olu ye jumɛnw ye ?
- Kun jumɛn na sifaya binkanni fanba sababu bɛ bɔ cɛw la ?
- Nsirin ani hakilinan kolo jumɛnw de canrilen do kosɛbɛ sifaya binkanni kun kan?
- Aw ka jaabiw ye jumɛnw ye ka ɲɛsin o nsiriw ani o hakilinan kolow ma?
- Baarakɛdaw bɛ mun kɛ walisa ka dɛmɛn do sifaya binkannitɔ muso kisilenw ma ?
- Á ye o baarakɛdaw dɔw tɔgɔ fɔ ani musow bɛ se ka dɛmɛn suguya min sɔrɔ o baarakɛda ninnu fɛ.
- Yala o baarakɛdaw bɛ ka se ka dɔ bɔ sifaya binkanni la wa walima u bɛ ka se ka kɔn a ma wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- Yala o baarakɛdaw bɛ ka se ka dɛmɛn do sifaya binkannitɔ muso kisilenw ma wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- O baarakɛdaw lasɔrɔli ani ka baara kɛ n’u ye, yala o ka nɔgɔ musow ma walima o ka gɛlɛ u ma ?
- Yala musow bɛ kɛ ɲugutɔ mɔgɔ ye tuma min n’u bɛ o baarakɛda ninnu ɲini walima n’u bɛ baara kɛ n’u ye wa?
- Yɛlɛmali jumɛnw ka kan ka kɛ walisa ka o baarakɛdaw lasɔrɔli ani u fɛ baara nɔgɔya musow bolo ?
- Yala gofɛrɛneman ye fɛɛrɛ dɔw ta wa, sariyaw sen bɛ olu la, walisa ka kɔn walima ka sifaya binkanni walew ɲangi?
- Ni ɔwɔ do, o fɛɛrɛw jumɛnw ka kan ka ta?
- Sariya minnu bɛ sifiya binkanni kɔn, mun bɛ o sariyaw waleyali gɛlɛya?
- Mali la, sigida ɲɛmɔgɔw ani dinɛ kuntigiw ka fanga nɔ ye jumɛn ye sariyaw lawaleyali ko ta fan fɛ?
- An bɛ se ka mun wɛrɛ kɛ walisa ka dɔ bɔ walima ka kɔn sifaya binkanni ma ani ka dɛmɛn do sifaya binkanitɔ muso kisilenw ma?
- Sariya bɛ se ka jɔyɔrɔ jumɛn baara kɛ?
- Sigidaw, teriw ani duw bɛ se ka jɔyɔrɔ jumɛn ta kɛrɛnkɛrɛnnenya la cɛmaniw lamɔni la?
- Sigida ɲɛmɔgɔw, dinɛ ɲɛmɔgɔw ani mɔgɔ wɛrɛw ka jɔyɔrɔ bɛ se ka kɛ jumɛnw ye ?
- Kunafoni di siraw jɔyɔrɔ bɛ se ka kɛ jumɛn ye ?
- Cɛw jɔyɔrɔ bɛ se ka jumɛn ye
- Sifaya binkanniw kɔlɔlɔw ye jumɛnw ye ?
- Kɔlɔlɔw ye jumɛnw ye farikolo ta fan fɛ, hakili ta fan fɛ, ani nisɔnw ta fan fɛ muso binkannitɔ kisilen kan ?
- Nɔ jumɛnw bɛ se ka se denmisɛnw ma?
- Nɔ jumɛnw bɛ se ka se sigida ma bakuruba la?
- Muso minnu bɛ sifaya binkanniw sɔrɔ, yala olu bɛ kɛ ɲugutɔmɔgɔw ye u teriw, u ka du ani sigida bolo wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
- An bɛ se ka mun kɛ walisa ka dɔ bɔ o ɲugutɔya ko la?
Information sources
Sɛbɛnni kɛbaa : Chɛki Kulibali kunafonidibaa-kalan karamɔgɔ do fondation Maarif la, balimaya baarakɛda, Bamakɔ, Mali.
Seginkanni : Tinatswe Mhaka, Sifaya ko damakɛɲɛni ani bɛɛ sendoli ko (EGI) baara ɲɛmɔgɔ do Radios Rurales Internationales ani Gina Vukojević, Sifaya ko damakɛɲɛni ani bɛɛ sendoli ko jɛkulu ɲɛmɔgɔ Radios Rurales Internationales la.
Nin sɛbɛn in labɛnna hakilinan bɔra « HƐRƐ – Musow ka ɲɛnamaya kɛ koɲuman » la, o min ka laɲinin ye musow denmusow ka ɲɛnamaya koɲuman sankɔrɔtali ye ka ɲɛsin kafoɲɔgɔnya ani buguli kɛnɛya ko ma ani ka kalan di ani ka fura sɔrɔ sifaya binkani wale la Sikaso mara, Segu mara, Mopti mara ani Bamako distiriki la Mali kɔnɔ. Ni porozɛ bɛ ka waleya HƐRƐ-MSI jɛɲɔgŋya baara kɔnɔ ni Radios Rurales Internationles (RRI) ani Women in Law and Development in Africa (WiLDAF [WiLDAF] ka bolodiɲɔgɔnma baara ye Kanada ka diɲɛ kɔnɔ baaraw ka musaka barika la.
