Kumaɲɔgɔnya ɲininkali laɲinilenw – min ka kan ka ɲinin cɛw ani musow fɛ ka kɛɲɛ ni u ka kodɔnnenw ye cɛnimusoya ni bangeli kɛnɛya ani u hakɛw ko la

November 24, 2022 | Ɲininkali dajiralenw from Resource Pack 121
Kɛnɛya

Notes to broadcasters

Baara bɛ kɛ ni nin sɛbɛn in ye cogo di 

Nin ɲininkaliw ninnu labɛnna walisa ka arajo kumalasela cɛw ani musow dɛmɛn walisa ka kumaɲɔgɔnya labɛn cɛw ani musow fɛ minnu bɛ se ka hakilinan falen falen kɛ u fɛrɛman u ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko la arajo la.  A bɛ se ka kɛ ko mɔgɔ ɲininkalen dɔw  b’a laɲini u tɔgɔ kana fɔ (u kana dɔn) tuma min ni u bɛ kuma nin kuma kun ninnu ko la. Aw kana ɲinɛ ka  ɲinkali kɛ aw ka  mɔgɔ ɲininkataw la ni u b’a fɛ mɔgɔw k’u dɔn walima n’u t’a fɛ u kana dɔn arajo kuma in sen fɛ, ani á ye u ka laɲini bonya. Aw kana ɲinɛ ko aw mago bɛ se ka se ka mɔgɔ ɲininkataw hakɛ min ma k’o  ka kan ka tɛmɛ mɔgɔ kelen kan walisa aw  ka ɲininkali minnu bɛ duguma k’olu bɛɛ jaabi. A laɲinilen do ka ɲininkali kɛ mɔgɔ hakɛ la min dɔgɔyalen ka kɛ cɛ kelen ani muso kelen ye.

Aw bɛ se ka dan sigi aw ka kumaɲɔgɔnya bonya la cogo di?

Ni aw bɛ aw ka kumaɲɔgɔnya labɛn, aw bɛ se ka kumakun jatelen saba ka se duuru ma ɲɛnatɔmɔ walisa ka hakili falen falen kɛ ni aw kumaɲɔgɔnw ye. Á ye ɲininkali dafataw fan dɔw walima a bɛɛ kɛ walisa ka kumakun sen ka dunya ani ka kow yecogo caman lase aw lamɛnbaaw ma. Aw kɛtɔ ka dan sigi kumaɲɔgɔnya bonya la nin cogo in na, aw bɛ aw jɛya a la ko aw lamɛnbaa cɛw, ni lamɛnbaa musow ni mɔgɔ welelew ma doni kojugu ni kunafoniw ye o min bɛ se ka kɛ sababu ye u hakili kana to yɔrɔ kelen na.  Ni aw  b’a fɛ ka kumakun in sen ka dunya, á ye kumaɲɔgɔnya caman kɛ ka tugu ɲɔgɔn na ni mɔgɔ welele kelen ye walima ni mɔgɔ wɛrɛw ye minnu bɛ se ka kuma kumakun kan.

Kumaɲɔgɔnya ɲuman bɛ se ka waleya cogo di ?

Aw kana ɲinɛ ko kumaɲɔgɔnya ɲumanw bɛɛ sigilen do lamɛni koɲuman ani ɲininkali dafata ɲumanw kan. Á ye baara kɛ ni nin ɲininkaliw ye iko aw ka hakili falen falen ɲɛminɛbaa, nka aw ka sɔn ka sira ta hakili falen falen bɛ aw bila sira min kan.

Aw kana fanga do hakilinan kolow na minnu bɛ ɲɛsin sifaya walima cɛnimusoya ma

Á ye aw janto aw kana fɛnw fɔ minnu bɛ se ka fanga do hakilinan kolow na sifaya ani cɛnimusoya kun kan, ani aw kana ɲɛfɔli ko dɔ ko la aw bɛ miiri ko min ka ɲi walima a ma ɲi jogo ko sira fɛ. Mɔgɔ minnu ka hakilinanw ni u ka kodɔnnenw ni aw ta tɛ kelen ye, á  y’a jira aw lamɛnbaa cɛw ani musow la aw bɛ se k’olu bonya cogo di ? Á y’a jira aw lamɛnbaa cɛw ani musow la ko an  ka kan ka dɔnibaa ŋanaw lamɛn ko kɛlenw ani dɔniya kunafoniw kun kan.

 

Á ye baara kɛ ni aw ka kumaɲɔgɔnya ye walisa ka nsiriw ani kunafoni kolow latunun

 

Sigasigaw, jɔrɔnankow ani sirankobaw bɛ se ka lawuli nin hakili falen falenw sen fɛ. Á ye jɛya a la ka dɔnbaa ŋana dɔ weele min bɛna kuma ta kɔfɛ kumaɲɔgɔnya sen fɛ  walisa a ka dɛmɛ kɛ ka da se u ma ani k’u latunun, ani fana ka nsiriw walima ŋunuŋunukanw minnu bɛ sigida kɔnɔ k’olu latunun.

Á ye fɛɛrɛ walima dɔniya daɲɛw ɲɛfɔ 

Kunafoni minnu bɛ bɔ aw ka hakili falen falen kɔnɔ cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ani u hakɛw kun kan, olu bɛ se ka kɛ fɛɛrɛ walima dɔniya ko ye. Á y’a ɲinin tuma bɛɛ aw ka mɔgɔ welele/mɔgɔ welelew fɛ, u ka kalan fɛɛrɛ kumakanw ɲɛfɔ ni daɲɛ jɛlenw ani nɔgɔmanw ye lamɛnbaa cɛ ani muso bɛ se ka min faamuya. Ni mɔgɔ welele (cɛ) walima (muso) dɔ bɛ kumakan gɛlɛnman dɔ walima  kalan fɛɛrɛ daɲɛ dɔ fɔ, á y’a ɲinin a fɛ a k’a ɲɛfɔ-hali ni aw bɛ a faamu, aw lamɛnbaa cɛw ani musow tɛna a faamuya.

Ka kunafoniya di baarakɛdaw  kun kan minnu bɛ aw ka sigida la

A laban, aw bɛ se ka baara kɛ ni nin kumaɲɔgɔnya ye iko cogoya dɔ walisa ka kunafoni di mɔgɔw ma cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko baarakɛdaw kun kan aw ka sigida la, kɛnyɛrɛye kɛnɛyasow sɛn b’a la, dɛmɛli nɛgɛjuru siraw ani sigida baarakɛdaw ani dɔ wɛrɛw tun. Aw bɛ se fana  ka aw lamɛnbaa cɛw ani musow dɛmɛn k’u ka hakɛw dɔn cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko ta fan fɛ. Á ye jɛya a la ka ɲiniliw kɛ ka kɔn aw ka kumaɲɔgɔnya ɲɛ walisa aw ka se k’o kunafoniw di aw lamɛnbaa cɛw ani musow ma fiɲɛ suuru sira fɛ.

Script

  • Cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko kɔrɔ ye jumɛn ye?
  1. Aw bɛ aw janto aw ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko la cogo di?
  2. Yala aw bɛ kɛ aw fɛrɛman ka hakili falen falen kɛ ni kafoɲɔgɔn ye aw ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko la wa? Mun na walima mun a tɛ ten?
  3. Yala aw bɛ kɛ aw fɛrɛman ka hakili falen falen kɛ kɛnɛ kan cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya kun kan ni aw ka du ye wa? ni aw teriw ye wa? ni mɔgɔ wɛrɛw ye wa?
    1. Mun na walima mun na a tɛ ten
  4. Cogo di aw ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko taara ɲɛ waati kɔnɔ?
  5. Aw bɛ miiri ko cɛw ani musow minɛ cogo ye kelen ye ani a bɛrɛbɛnnen do cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya hokumu ta fan fɛ wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.  
  • Aw bɛ mun dɔ aw ka hakɛw ko la cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko ta fan fɛ?
      1. Aw bɛ miiri ko aw ka la cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya hakɛw lakanalen ani u bonyalen do wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
        1. Yala danfara bɛ baliku cɛw ka hakɛw ani baliku musow ta cɛ wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ?
        2. Aw bɛ miiri ko cɛw ani musow bɛ se k’u nisɔndiya ani k’u ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya hakɛw waleya cogoya kelen na wa?  
  • Aw bɛ aw ka kunafoniw sɔrɔ min aw ka kɛnɛya ani aw ka cɛnimusoya ani bangeli hakɛw ko la?
      1. Mun ye aw ka kɛnɛya ani cɛnimusoya ani bangeli hakɛw kunafoniya sɔrɔli nɔgɔya walima k’a gɛlɛya?
      2. Aw bɛ miiri ko kunafoni caman bɛ aw bolo aw farikolo kunkan walisa ka latigɛw kɛ aw ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ta fan fɛ wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ mun na walima mun na a tɛ ten?
      3. Aw bɛ miiri ko kunafoni caman bɛ aw bolo aw ka cɛnimusoya ani bangeli hakɛw kun kan walisa ka latigɛliw kɛ ka ɲɛsin aw farikolo ma wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ mun na walima mun na a tɛ ten?
      4. Aw b’a fɛ ka mun wɛrɛ dɔn aw ka kɛnɛya ani aw ka cɛnimusoya ani bangeli hakɛw kun kan?  
  • Aw bɛ mun miiri cɛnimusoya kalan ko la Mali la?
  1. Aw bɛ mun miiri cɛnimusoya kalan ko la aw ka sigida la?
  2. Kamalenw ni npogotigiw mago bɛ kunafoniya minnu la kɛnɛya ani cɛnimusoya ani bangeli hakɛw kun kan kalanyɔrɔ la, yala u bɛ olu sɔrɔ wa?
    1. Ni ayi do, yala o bɛ gɛlɛya lase aw ka sigida kamalenw ani npogoyigiw mawa ?
      1. A bɛ na ni gɛlɛya suguya jumɛnw ye?
  3. Ni kalanyɔrɔ bɔra a la, ni waati in na, npogotigiw ani kamalenw bɛ yɔrɔ jumɛn ani cogoya jumɛn kɛ walisa k’u farikolo dɔn, u ka kɛnɛya ni u ka cɛnimusoya ani k’u ka bangeli hakɛw dɔn?  
  • Aw ta fan fɛ, kumakun jumɛnw sirilen do kɛnɛya ani cɛnimusoya ani bangeli hakɛw la ni olu ye ko dogolenw ye kuma tɛ kɛ minnu ko la? Mun na?
      1. O ko dogolenw bɛ bɔ min?
      2. Aw hakilinan la, mun ka kan ka yɛlɛman walisa aw ka se ka kuma o kumakunw kan kɛnɛ kan, aw fɛrɛman ka sɔrɔ a ma kɛ ni maloya ye ani ɲugutɔya ko ye?
  • Aw bɛ miiri ko cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko baarakɛda minnu bɛ aw ka sigida la ko kamalenw ani npogotigiw bɛ olu kalaman wa?
    1. Ni ayi do mun na?
    2. Ni ɔwɔ do, jumɛnw?
    3. Aw ta fan fɛ, mun ka kan ka yɛlɛman walisa kamalenw ani npogotigiw ka u ka sigida cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko baarakɛdaw lakodɔn ka ɲɛ?
    4. San tan tɛmɛnen ninnu na, aw sera ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛda jumɛnw lasɔrɔ?
    5. Aw ka kodɔnnen kɛra jumɛn ye baarakɛdaw lasɔrɔli ta fan fɛ?
    6. Mun bɛ aw bali walima mun bɛ aw farifaga walisa ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw lasɔrɔ ni a bɛ ten?
    7. Yɛlɛmali jumɛnw bɛ aw dɛmɛn walisa ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw lasɔrɔ nɔgɔya la?

 

  1. Yɛlɛmaliw jumɛnw b’a to aw ka kɛ aw fɛrɛman ani ka da aw yɛrɛ la walisa ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw lasɔrɔ?
  2. Fɛɛrɛ jumɛn kɔnɔ aw ni aw kafoɲɔgɔn ye hakili falen falen kɛ cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw lasɔrɔli ko la? Á ye a ɲɛfɔ.
  3. Mun b’a to aw ka kɛ aw fɛɛrɛ ma ani ka da aw yɛrɛ la walisa ka hakili falen falen kɛ ni aw kafoɲɔgɔn ye cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw kun kan?
  • Ka kɛɲɛ ni aw ka kodɔnnen ye, yala cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛda caman bɛ aw ka sigida la wa walisa mɔgɔw ka se ka u janto u ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko la? Mun na walima mun na a tɛ ten?
  1. Yala aw bɛ miiri ko o baarakɛdaw bɛ dɛmɛn do cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya yiriwali ma aw ka sigida la wa?
  2. Yala o baarakɛdaw bɛ dɛmɛn do walisa ka dɔ bɔ ɲugutɔya wale la o min sirilen bɛ cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw lasɔrɔli la?
  3. O baarakɛdaw bɛ se ka yiriwa cogo di?  
  • Aw bɛ bangekɔlɔsi fɛɛrɛ jumɛnw dɔn walima aw delilen do bangekɔlɔsifɛɛrɛ jumɛnw na?
  1. Aw bɛ bangekɔlɔsifɛɛrɛ dɔ matarafa wa? Mun na walima mun na a tɛ ten?
    1. Ni ɔwɔ do aw bɛ bangekɔlɔsifɛɛrɛ jumɛn matarafawalima aw delila ka jumɛn matarafa?
    2. Mun na aw y’a ɲɛnatɔmɔ?
    3. Aw ka kodɔnnen kɛra jumɛn ye aw kɛlen ka o bangekɔlɔsifɛɛrɛ matarafa?
    4. Ni ayi do, yala sababu jɔnjɔn dɔw bɛ ye minnu kosɔn aw tɛ se ka bangekɔlɔsifɛɛrɛ lasɔrɔ walima k’u matarafa baliya ɲɛnatɔmɔ?
  1. Sababu jumɛnw bɛ bangekɔlɔsifɛɛrɛ lasɔrɔli nɔgɔya walima k’a gɛlɛya aw ka sigida la?
    1. U sɔrɔ ka nɔgɔ fura feere sow la wa?
    2. U sɔngɔnw ka gɛlɛ wa?
    3. Yala aw bɛ maloya walima aw bɛ aw yɛrɛ ye iko ɲugutɔ mɔgɔ ni aw bɛ bangekɔlɔsifɛɛrɛw san wa?
    4. Yala aw bɛ miiri ko bangekɔlɔsifɛɛrɛw lasɔrɔli ka nɔgɔ walima a ka gɛlɛn musow ma wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
    5. Yɛlɛmali jumɛnw b’a to bangekɔlɔsifɛɛrɛw lasɔrɔli ka nɔgɔya?
  2. Yala aw kafoɲɔgɔnw banna bangekɔlɔsifɛɛrɛw matarafali ma wa?
  1. O banniw ko ta fan fɛ, aw y’a kɛ cogo?
  2. Yala aw bɛ aw fɛɛrɛman ka kuma mananin matarafali ko aw kafoɲɔgɔnw fɛ wa?
  1. Yala aw bɛ masurunma mɔgɔ dɔ laadi walisa a ka bangekɔlɔsifɛɛrɛ kelen walima caman matarafa wa? Mun na walima mun na i tɛ a kɛ?
  2. Aw fɛ nafan jumɛn bɛ bangekɔlɔsifɛɛrɛw matarafali la?
  3. Yala sigaw, siranyaw walima jɔrɔnankow bɛ aw la ka ɲɛsin bangekɔlɔsifɛɛrɛw matarafali ma wa? Á ye ɲɛfɔli kɛ.
  • Aw ka sigida la, maloya ani ɲugutɔya ko minnu bɛ cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya ko maloya ko kun kan aw ka sigida ka, olu sababu ye jumɛnw ye?
    1. Mun bɛ se k’aw dɛmɛn ka fagan sɔrɔ maloya ani ɲugutɔya kan olu minnu sirilen do aw ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya la? Walima mun ye aw dɛmɛn ka fagan sɔrɔ o maloya ani ɲugutɔya kan waati tɛmɛnen?
    2. Cogo di, mansaw, karamɔgɔw, du, teriw ani dinɛ ɲɛmɔgɔw walima laadako ɲɛmɔgɔw bɛ se k’u ka sigida mɔgɔw dɛmɛn walisa u ka cɛnimusoya ani bangeli kɛnɛya baarakɛdaw ani kunafoniw lasɔrɔ u mago bɛ minnu na.

 

Acknowledgements

Folikanw 

Sɛbɛnnin kɛbaa : Ali Mayiga, kunafoni dila do Mali la.

Seginkanni : Gina Vukojević, Sifaya ko damakɛɲɛni ani bɛɛ sendoli ko jɛkulu ɲɛmɔgɔ Radios Rurales Internationales la ani Tinatswe Mhaka, Sifaya ko damakɛɲɛni ani bɛɛ sendoli ko (EGI) baara ɲɛmɔgɔ do Radios Rurales Internationales la.

Nin sɛbɛn in labɛnna hakilinan bɔra  « HƐRƐ – Musow ka ɲɛnamaya kɛ koɲuman » la, o min ka laɲinin ye musow denmusow ka ɲɛnamaya koɲuman sankɔrɔtali ye ka ɲɛsin kafoɲɔgɔnya ani buguli  kɛnɛya ko ma ani ka kalan di ani ka fura sɔrɔ sifaya binkani wale la Sikaso mara, Segu mara, Mopti mara ani Bamako distiriki la Mali kɔnɔ. Ni porozɛ bɛ ka waleya HƐRƐ-MSI jɛɲɔgŋya baara kɔnɔ ni Radios Rurales Internationles (RRI) ani Women in Law and Development in Africa (WiLDAF [WiLDAF] ka bolodiɲɔgɔnma baara ye Kanada ka diɲɛ kɔnɔ baaraw ka musaka barika la. 

Related Scripts

  1. Gafe katimu Sinimannin sɛbɛn : Fura sinsinnenw yɔrɔ kan ani ka tali kɛ cɛya/musoya ko kɛrɛnkɛrɛnnenw na August 9, 2024
  2. Maana Jaabiw ka ɲɛsin ɲininkaliw ma minnu bɛ kɛ ka caya KOWIDI-19 boloci furajiw kun kan May 6, 2020
  3. Gafe katimu Kunnafoni sɛbɛn : Malosɛnɛli ani a kaanen kɔ baaraw April 9, 2019