Notes to broadcasters
Sɛbɛnni ka lase arajo kumalaselaw ma
Malosɛnɛlaw bɛ se ka bɔnɛ u ka malo sɛnɛlen dɔ la ani k’u yɛrɛ sɔrɔ balo dɛsɛ ɲɛman ni kɔnɔw bɛ u ka malo kannen cɛn. Walisa ka dɔ bɔ o farati la u bɛ u musow ani u denw ci walisa olu ka taa forow kɔlɔsi kɔnɔw la. O wale in kɛra sababu ye ka wajibi baaraw bonya musow kan ani ka kɛ denmisɛnw caman ka kalan cɛn sababu ye.
Ni arajola ɲɔgɔlɔn in bɛ fɔ ka filɛ dɔw kɛ walisa ka maloforo lakana kɔnɔw ma ka sɔrɔ o baara ma kɛ ni mɔgɔw bilali ye foro la kɔnɔw kama. An bɛ a laɲini aw fɛ ka kunnafoniw ɲini ani k’u jɛsɛn kɔnɔ gɛn cogoyaw kan sɛnɛkɛlaw ye minnu yiriwa u ka sigidaw la. Afiriki malo ko cakɛda so (Africa Rice) bɛ ka fɛɛrɛ jate dɔw fara ɲɔgɔn kan ani a mago bɛna se aw ka ɲiniliw jaabiw ma, a jigiya b’a kan ka baara kɛ n’olu minnu ye walisa ka ja dɔ labɛn ka ɲɛsin sɛnɛkɛlaw ma. O la sa ni aw ye hakilinan kuraw dɔw sɔrɔ ka bɔ sɛnɛkɛlaw fɛ minnu b’a to u ka se ka dɔ bɔ kɔnɔw ka cɛnni kɛ ta la, á ye o kunnafoni lase Felikisi Uyisu ma aw kɛtɔ ka bataki ci a ma nin bɔlɔlɔ bataki ci sira in fɛ : f.houinsou@cgiar.org. Nin jɛmukan in (89.10) kumakan wɛrɛ bɛ tali kɛ o kun kelen in kan, « ka fɛɛrɛ caman fara ɲɔgɔn kan walisa ka kɔnɔw gɛn ».
Cogoya fila bɛ ye walisa ka baara kɛ ni nin kuma sɛbɛnnen in ye : aw kɛtɔ dɔrɔmu ka nin arajola ɲɔgɔlɔn in kɛɲɛ ni aw lamɛbaaw ye walima aw kɛtɔ ka baara kɛ ni a ye i n’a fɔ hakilinan dɔ walisa k’aw yɛrɛ ka arajo ɲɔgɔlɔn fitini labɛn ka ɲɛsin o ma ani k’a bɛn aw ka sigida ma.
Script
Jɛmukan mɔgɔ welelenw
Malosɛnɛla: Adogilɛ
Agenu: Malosɛnɛla furumuso
Maliki: Malosɛnɛla dɛnkɛ
Jɛmukan jirali ni a fɔlisen ye jɛmukan lasebaa kan bɛ min kɔrɔ
Jɛmukan lasebaa:
Sumankisɛ du kɔnɔw bɛ bin tisan kisɛw kan u mɔ waati la. O sen fɛ u bɛ cɛnni ba lase sɛnɛkɛlaw ma ani o cogo la fana o cɛnni bɛ se mɔgɔ bɛɛ ma.
Nteri lamɛnbaaw, aw ni tile. Aw dansɛ bi jɛmukan kɛnɛ kan. A bɛna sinsin kɔnɔ gɛn fɛɛrɛw kan malosɛnɛ yɔrɔw la. Ka da o kan an ka taa malosɛnɛla Adogilɛ ni a ka du ka kɛtaw filɛ u bɛ minnu kɛ walisa ka kɔnɔw gɛn u ka maloforola.
Fɔli makan bɔli ɲɛjirali
Malosɛnɛla:
(a bɛ kuma a furumuso fɛ)Ɲinɛ an tɛna to kɔnɔw ka an ka malo sɛnɛlen cɛn. O la sa sini i bɛ ta ni denmisɛnw ye walisa ka kɔnɔw gɛn.
Agenu:
(a bɛ a cɛ jaabi) Munna ne ni denmisɛnw? Denmisɛnw bɛ taa kalanyɔrɔ la. A ka di ne ye ne kelen ka taa ka kɔnɔw gɛn.
Malosɛnɛla:
(A ye jaabili kɛ farinya ye) E kelen walisa ka kɔnɔw gɛn nin malo foro ba in na? Agenu, kɛ faamuyalikɛla ye. E kelen de tun bɛ foro kɔnɔ san tɛmɛnen in na, konɔw ye an ka malokisɛw bɛ sɔkin. Nka ni e ni denmisɛnw taara ɲɔgɔn fɛ olu ka makan bɛ wasa kɛ walisa ka kɔnɔw gɛn ka se yɔrɔ jan ma. E kelen bɛna kulen senɲɛ joli sanni i ka sɛgɛn?
Agenu:
Ne ma ban e ka fɔta ma. Ni kalan jigi tuma tun do, ne yɛrɛ bɛ sɔn ko denmisɛnw ka na ne nɔfɛ. Nka an bɛ kalan waati cɛman, ka denmisɛnw bali u ka taa kalan yɔrɔ la ka sababuya kɛ maloforo kɔnɔ gɛn ye, o ma ɲin denmisɛnw ka siniɲɛsigi ma fiyewu.
Malosɛnɛla:
(a diminenba) Ne tɛ sɔn abada e ka fɔta ma. E yɛrɛ k’a filɛ an bɛ gɛlɛya minnu bɛ sɔrɔ walisa sanni an ka an ka maloforo da nin jɛkɛnɛ ba in kan an bɛ ka o min labaara sisan. Ne bɛ farikolo la baarafin min kɛ tile bilen kɔrɔ ani sanji kɔrɔ, nɔgɔ san ye wari caman min du ne kun, olu ma jate ka fara sɛgɛnw kan yɛrɛ. Sisan ko an ka nin sɛgɛn fitini in kɛ walisa an ye sɛgɛn minnu kɛ k’olu sara sɔrɔ, e b’a ye k’o bɛ dankari kɛ denmisɛnw ka siniɲɛsigi la.
Jɛmukan lasebaa:
Nin kumakanw ninnun kan, u denkɛ bɛ bɔ buku kɔnɔ walisa ka mansaw lasabali.
Maliki:
Baba i hakili sigi, i ka foro bɛna kɔlɔsi ka ɲɛ ka sɔrɔ mɔgɔ ma bila a kɔnɔ. Ka daminɛ sisan na an bɛna kɔnɔw gɛn, fɔ cogo wɛrɛ la sɛgɛn fu bana.
Malosɛnɛla:
(Bɛ jaabili kɛ) Ayi! Aw ba dɔrɔmu tɛ se k’a kɛ. O de la ne bɛ a wajibiya aw ka taa a nɔ fɛ.
Maliki:
Ne tɛ ka kuma o ko la. Kalanso la karamɔgɔ ye fɛɛrɛ kura waleyata dɔw ko fɔ an ye minnu b’a to sɛnɛkɛlaw ka u ka sumankisɛforo lakana kɔnɔw ma.
Malosɛnɛla:
O tɛ siranfɛnw sigili ye foro fan bɛɛ la wa?
Agenu:
Yala an bɛ don min na iko bi kɔnɔw bɛ siran siranfɛnw ɲɛ tun wa?
Maliki:
Siranfɛnw ko tɛ; nka ka baara kɛ ni kɔnɔ minɛ jɔ ye misali la.
Malosɛnɛla:
Ɔwɔ, ne denkɛ; I bɛnkɛ ye a kuma fɔ ne ye. Nka ne bɛ miiri k’o bɛ musaka caman bɔli ko fɔ walisa an ka se ka forokɛnɛba labɔ ni a ye iko an ta in ɲɔgɔnna.
Maliki:
Ayi baba. An mago tɛ a la ka foro bɛɛ labɔ ni jɔ ye.
:
O tuma an bɛ se k’a kɛ cogo di?
Maliki:
An bɛ jɔ tile ka jɔ iko rido cogoya ani k’a siri kun fila jɔlen na foro fan ni fan fɛ. O bɔlen bɛ fɛn fɛ an bɛ min ye bolola ntola tan kɛnɛ kan (wolebalɔn). Nka nin ta fan fɛ an bɛ an janto walisa ka jɔ kɔrɔta foro sanfɛ. An bɛ jɔ ɲɛnatɔmɔ ɲɛ tɛ min na walisa kɔnɔw kana a ye. Ani o cogo kɔnɔw wili tɔ bɛ u yɛrɛ gosi jɔ la ni fanga ye ani yɔrɔ ni kelen u bɛ sa. Kɔnɔ minɛ jan ɲɛnaman do.
Agenu:
Sisan de ne bɛ ka faamuyali kɛ. Senɲɛ tɛmɛnen ne ye sɛnɛkɛla dɔ ka forokɛnɛ bɛɛ lamininen ye ni jɔw ye, ani ne tu bɛ ne yɛrɛ ɲininka mun na a bɛ ten? Nka, ne denkɛ, an ka forokɛnɛ ka bo kosɛbɛ. Ka jɔ siri foro fanw fɛ, yala o bɛ wasa kɛ ka jan da kɔnɔw ɲɛ wa?
Maliki:
Ayi. An tɛna jɔ kelen siri. Ni an ma se ka jɔw siri ka foro fan bɛɛ labɔ, an bɛ jɔ ridolamanw caman bila bila ka furancɛ do u ni ɲɔgɔn cɛ foro ɲɛkun bɛɛ la.
Agenu:
Ka d’a kan wari tɛ ye ka walisa ka jɔ caman san, o la an ka o fɛɛrɛ in ni siranfɛnw sigili ani kasɛti nugu fɛɛrɛw fara ɲɔgɔn kan. An bɛ se fana ka baara kɛ ni fɛn siri papiyew ye i n’a fɔ warijɛ jɛman suguya. Nin an bɛ o papiye ninnu yanga foro sanfɛ, u fana bɛ kɔnɔw gɛn k’a sababu kɛ u bɛ yelen min jira.
Malosɛnɛla:
Nka ko kɛlen tɛmɛnenw y’a jira ko kɔnɔw bɛ deli joona janw na. Kasɛti nuguw sirilen ɲɔgɔn kɛrɛ fɛ foro kɔnɔ, olu bɛ mankan bɔ ni fiyɛ cira. O bɛ kɔnɔw gɛn. Nka kɔnɔw bɛɛ deli joona o fɛɛrɛ la; ani talen ɲɛ a bɛ kɛ iko o fɛɛrɛ tɛ baara ba kɛ bilen.
Maliki:
A bɛ ten fɛɛrɛ tɔw bɛɛ ta fan fɛ. Walisa a ka kɛ ko barikama ye, an bɛna o fɛɛrɛ in fara jɔw fɛɛrɛ ani siranfɛnw fɛɛrɛ kan. Siranfɛnw sigili foro kɔnɔ ka suruɲan ɲɔgɔn na o bɛ kɔnɔw bagabaga.
:
Ɔwɔ, ne denkɛ! nɛgɛ gongon mankan fɛɛrɛ wɛrɛ bɛ ye
Maliki:
Nɛgɛ gongon mankan fɛɛrɛ bɛ tali kɛ mun kun kan?
:
O fɛɛrɛ bɛ kɔnɔw gɛn a kɛtɔ ka mankan bɔ foro kɔnɔ. Walisa ka nɛgɛ gongon mankanma dila an bɛ baara kɛ ni nɛgɛ gongon fitiniw i n’a fɔ dumuni mara gongon lakonlow. An bɛ bɛlɛkisɛniw kɛ o gongonw kɔnɔ ani k’u datugu. Tuma min ni an ye u yuguyugu, u bɛ mankan bɔ min bɛ kɔnɔw lasiran ani u bɛ u yɔrɔ janya foro la.
Malosɛnɛla:
Ɔwɔ, ne bɛ o fɛɛrɛ dɔn. An sigiɲɔgɔn ka dɛnmisɛnw bɛ baara kɛ ni o fɛɛrɛ ye walisa k’u ka baba ka foro kɔlɔsi.
Agenu:
Ne bɛ ka kuma fɛɛrɛ min ko la o tɛ mɔgɔ caman ko fɔ foro la
Agenu:
Ɔwɔ. An bɛ nɛgɛ gongon caman dilan an bɛ minnu dulon jiriw la foro yɔrɔ caman na. An bɛ nɛgɛ gongon ninnu siri ɲɔgɔn na ni juru kelen ye. Tuma o tuma ni kɔnɔw bɛ na, mɔgɔ kelen sigilen bɛ jiri dɔ kɔrɔ suma na, o tigi bɛ juru kun sama walisa ka nɛgɛ gongon lamaga.O bɛ na ni makan ye foro fan bɛɛ la. O bɛ kɔnɔw lasiran, ani u bɛ bɔli.
Jɛmukan kuncɛli kunnafonni
Jɛmukan lasela:
Nteri lamɛnbaaw, nbɛ d’a la ko aw bɛ ye nin fɛɛrɛw kofɔlenw ninnu lamɛn ni sɛbɛ ye, Adongilɛ ni a ka du b’a fɛ ka baara kɛ ni minnu ye walisa ka kɔnɔw gɛn minnu bɛ malokisɛw cɛn u ka maloforo la. Aw b’a fɛ ka kɔnɔ gɛn fɛɛrɛ minnu kunnafoni di, an b’a ɲinin aw fɛ aw ka o kunnafoni lase an ma an ka arajo la. An bɛna o kɔnɔ gɛn fɛɛrɛw kunnafoni jɛsɛn aw ka marayɔrɔ sɛnɛkɛla wɛrɛw ka nafan kosɔn. Aw ni ce aw ka lamɛnni la. An bɛ lahidu ta ko an bɛna taa ɲɛ waati nata la nin kumakun kelen in kan. Ka an bɛ tuma wɛrɛ.
Jɛmukan kuncɛli fɔlisen mankan
Sɛbɛnni kɛbaaw
: Félix S. Houinsou, Rural Radio Baarakɛla / Malo kunkan ko cakɛda Afiriki
(AfricaRice).
Seginkanni
: Paul Van Mele, Degeli kalan Porogaramu ani tabolo kuraw ɲɛmɔgɔ / Malo kunkan ko cakɛda Afiriki (AfricaRice)
Kunnafonni sɔrɔ yɔrɔ:
Léonce Sessou, Baarakɛda Sɔngayi, Porto Novo Bénin
Robert Anyang, Porozɛ Hakilinan Kalmanw Si kow kun kan (AfricaRice), Tanzanie
Acknowledgements
Foli bɛ di :
Fondation Bill ani Melinda Gates ani USAID u ka de,meŋ kosɔn nin arajo la masala bolo in ma.
Nin porogaramu sigila sen kan ni Kanada gɔfɛrɛneman ka dɛmɛn ye ka tɛmɛn Kanada ka cakɛda fɛ min bɛ ɲɛsin diɲɛ kɔnɔ yiriwali ma (ACDI)
La traduction de cette ressource était possible grâce aux donateurs de Radios Rurales Internationales.
