Kafoɲɔgɔnya Bɛnkan

Aw ni tile ani aw dansɛ an ka jɛmukan kɛnɛ kan o min bɛ tali kɛ kafɔɲɔgɔnya bɛnkan ko la. An b’a dɔn ko mɔgɔ caman t’a dɔn ka jɛya bɛnkan daɲɛ kɔrɔ ye min ye. Bɛnkan bɛ se ka faamuya cogo di furulenw ta fan fɛ? Walima ni jɛɲɔgɔn dɔ ye alikɔli min walima minfɛn farimanw? Bi an bɛna o ɲininkaliw sɛgɛsɛgɛ ani ka kuma kafoɲɔgɔnya bɛnkan nafan ko la. An bɛna kumakɛla mɔgɔ naani kan mɛn, senɲɛ fɔlɔ: Abudulayi Soma, Sariya karamɔgɔ do sanfɛ kalanso caman na, ani fana jɛkulu min ɲɛsinlen Burkina Faso jamana ka sigikan ka sariya ma, o ɲɛmɔgɔ fɔlɔ do, ani fana ɲɛmɔgɔ do cakɛda la min ɲɛsinlen do ɲininliw ma diɲɛ kɔnɔ sariya ko la ani mɔgɔw ka hakɛw. Ka fara ale kan, Christiane Nikiyɛma Sayi, o min Muso Kiiritigɛlaw ka Tɔn mɔgɔ dɔ ye, ani kalanden kɔrɔba fila. An bɛna u ka dɔnkow lase aw ma. Nka karamɔgɔ Abudulayi Soma filɛ ni ye fɔlɔ.

Karamɔgɔ Abudulayi Soma, i ni ce nin kumaɲɔgɔnyaw sɔrɔli la. Walisa k’a daminɛ, kafoɲɔgɔnya bɛnkan ye mun ye?

Bɛnkan do mɔgɔ fila ni ɲɔgɔn cɛ minnu si sera kafoɲɔgɔnya kɛli ma foroba kunda ni o ye san 15 ye

Burkina Faso jamana la, ani ni kafoɲɔgɔnya walew kɛli

nege bɛ u fila bɛɛ la.

 

E hakilinan la mɔgɔw bɛ ni kuma kun ye cogo di

Burkina Faso jamana la?

 

Kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko kuma ye fɛn ye min

ɲɛ ka misɛn kosɛbɛ jango sigida la min ka laada ko ka bon kosɛbɛ inafɔ an ta in. Mɔgɔ caman bɛ miiri ko nafan tɛ kafɔɲɔgɔnya bɛnkan ko la furu kɔnɔ. Nka o tɛ ko jɛlen ye.

Yala e bɛ miiri ko an ka sigida ka ko kɔrɔw hokumu kɔnɔ ko nafan bɛ bɛnkan sɔrɔli la kafoɲɔgɔnya kama wa?

An bɛ ɲɛnamaya hokumu kɔnɔ, ka kuma cɛ ni musoya ko la o yɛrɛ ye ko dogolen ye da ma kan ka do min la. A ka kan an ka dɔn ko waati tɛmɛnen na ni a ma mɛɛn kosɛbɛ, muso tun ka kan ka majigi a cɛ ye. A tun ka kan ka kolo a cɛ ka kafoɲɔgɔnya nege ye. A ka bɛnkan ko tun tɛ jate, an bɛ se k’a fɔ ten. Wilikajɔ caman minnu kɛra jamana kunda, marayɔrɔ kunda, ani diɲɛ munmɛn bɛɛ kunda ka ɲɛsin musow ka hakɛ ma, o wilikajɔw y’a to musow ka bɛnkan sɔrɔli ka jate, nka kafoɲɔgɔnya bɛnkan taabolo ma kɛ ko dafalenba ye fɔlɔ.

An bɛ miiri ko an ka sigida laada hokumu kɔnɔ ko nafan b’a la ka bɛnkan sɔrɔ ka kɔn kafoɲɔgɔnya bɛɛ ɲɛ. Kafoɲɔgɔnya ye walew ye minnu bɛna ni farikolo damu jɛɲɔgɔnya dɔ doli ye ni mɔgɔ dɔ ye ani ka da o tigi yɛrɛ ka latigɛ kan a bɛna min kɛ ni a yɛrɛ farikolo ka da a farikolo fagan kan. Ni kafoɲɔgɔnya dɔ kɛra ka sɔrɔ kafoɲɔgɔn dɔ ma bɛnka di, o kafoɲɔgɔnya bɛ jate iko bikanni o tigi farikolo kan. O hakɛ dun lakanalen do diɲɛ kɔnɔ adamadenw ka hakɛ labatoli bɛnkan sɛbɛn faban fɛ, o la nafan b’a la ka bɛnkan sɔrɔ kafoɲɔgɔnya bɛɛ ɲɛ.

Sariya bɛ mun fɔ kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko la Burkina Faso jamana la?

Burkina Faso jamana la, ka kɛɲɛn ni bi don ye sariya kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ ye kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko la. Burkina jamana ka sariya gafe bɛ binkanni ɲɛfɔ iko kafoɲɔgɔnya suguya o suguya ni o kɛra mɔgɔ dɔ la ni farinya wale ye wajibi la walima cunkan sira fɛ. O ɲɛfɔli kɔnɔ an b’a ye ko nafan bɛ bɛnkan sɔrɔli la ka kɔn kafoɲɔgɔnya ɲɛ. Ni bɛnkan tɛ ye, kafoɲɔgɔnya bɛ kɛ iko bikanni. Kafoɲɔgɔn ka bɛkan sɔrɔli bɛ mɔgɔ kisi bikanni jalaki ma.

Ɲanginli jumɛnw bolodalen do sariya fɛ o ko kunkan?

Ni bɛnkan sɔrɔbaliya kafoɲɔgɔnyaw binna bikanni hokumu kɔnɔ, ɲanginli min bɛ binkanni kama o ɲanginli kelen in bɛ bɛnkanntaya kafoɲɔgɔnyaw kama. Burkina Faso jamana ka sariya gafe kura bɛ ɲanginli boloda ka daminɛ san 7 ka se san 10 kaso kɛli ma ani ɲanginni wari ka ta 600000 F CFA (wa kɛmɛ ani wa mugan) ka se 2000 000 F CFA (miliyɔn fila) ma. (1030 $ US à 3440 $ US).

Karamɔgɔ Abudulayi Soma i ni ce. Sisan an bɛ an ɲɛsin ni ko dɔnbaa ŋana dɔ wɛrɛ ma. Balimamuso Kirisicani Nikiyɛma Sayi, i bɛ ka aw ka cakɛda jira an na wa?

Aw ni ce ni cogoya in kosɔn aw ye o min di ne ma sɔgɔmada in na. Muso kiiritigɛlaw ka tɔn (AFJ) sigira senkan 1993 walisa ka musow ka mago kow jaabi gɛleya tun bɛ muso minnu kan k’uw ka hakɛ sɔrɔ. AFJ bɛ baara kɛ hokumu caman kɔnɔ inafɔ kalan, mɔgɔw kunafoniyaliw, damakasili, ɲininliw ani sɛgɛsɛgɛliw. Adamdenya hakɛw ta fan fɛ, anw ka fɛnbonta ye ka an seko kɛ musow ani denmusow ka damu sɔrɔli la cɛ ni musoay kɛnɛya ko sira fɛ ani buguli sira fɛ.

Mɔgɔ min ye furu kɛ, yala o tigi wajibiyalen do ka bɛnkan sɔrɔ ɲanni kafoɲɔgɔnya wale cɛ wa?

O jɛlen do. Bɛnkan ye sɔnni kan ye min bɛ di tuma o tuma ni i b’a fɛ ka i sen do kafoɲɔgɔnya wale dɔ la hali ni i kafoɲɔgɔn kɔrɔ do. O kɔrɔ ko ni mɔgɔ dɔ b’a fɛ ka kafoɲɔgɔnya wale dɔ kɛ, a ka kan ka jɛya a la ko e sɔnnen bɛ a ma. Hali furusow kɔnɔ, kafoɲɔgɔnya wale kɔrɔw dɔw bɛ aw fɛ, ani talen ɲɛ waati kɔnɔ, aw la kafoɲɔgɔn dɔ b’a fɛ ka na ni wale kura wɛrɛw ye aw ka kafoɲɔgɔnya kɔnɔ, nka tɔ kelen tɛ se ka sɔn o ma. O la, o tuma la a ka kan i ka i kafoɲɔgɔn ka bɛnkan sɔrɔ walisa ka taa ɲɛ kafoɲɔgɔnya la. Tuma caman, an minnu ye sigida mɔgɔw ka ko ɲɛnabɔlaw ye, a ka di an ye k’a fɔ ko «gwa kɔnɔ binkanni». Mɔgɔw b’a fɔ «ayi gwa kɔnɔ binkanni ko kuma tɛ se ka fɔ sabu u furulen do ani muso ye cɛ ta ye, a ka kan ka sɔn a ma, hali ni b’i da a bɛ fɔ ko i kana i kɔ do i cɛ ma, i labɛnnen ka kan ka sɔrɔ tuma bɛɛ kafoɲɔgɔnya kama ». Mɔgɔw bɛ se k’u hakilinan fɔ nka a kɛcogo la bɛnkanni do. Sabu kafoɲɔgɔnya wale kɛra ka sɔrɔ mɔgɔ tɔ kelen ma jɛn ni a ye, ola sɔn tɛ se ka kɛ a ma.

Yala bɛnkan kafɔɲɔgɔnya ko la bɛ jate ni kafoɲɔgɔn dɔ ɲanaminina dɔlɔ fɛ ɲanni kafoɲɔgɔnya wale cɛ wa?

A daminɛ na bɛnkan ka kan ka do. O bɛna ta hali a tigi sɔnnen do kafoɲɔgɔnya ma, ni i y’a jateminɛ ko a tigi t́a fɛ ka taa ɲɛ tun, o tuma la i wajibiyalen do k’a jɔ. Misaliya la: ni e kafoɲɔgɔn ɲanamininan k’aw to kafoɲɔgɔnya la, aw ka kan k’a jɔ sabu a ka bɛnkan jɛyalen tɛ bilen. Aw ka kan ka bɛnkan jɛyalen sɔrɔ. Ni a tɛ ten, ni aw kafoɲɔgɔn tɛ fɛn kalama bilen, aw ka kan k’a jɔ.

Dɛmɛn sɔrɔ siraw ye jumɛnw ye kiiri ko ta fan fɛ walima dilanni ko ta fan fɛ?

O ye kojuguba ye, ni bin kɛra i kan kafoɲɔgɔnya sira fɛ i ka kan ka se lakana tigila mɔgɔw yɔrɔ (zandarameri la) walima Polisi so walima ni olu si ma sɔrɔ i ka gɛrɛ kiiri ko baara kɛla dɔ la walisa an bɛ se ka i dɛmɛn cogo min walisa ka mɔgɔ min ye o wale kɛ ka o tigi ɲangin ani ka e do i ka hakɛ kɔnɔ.

Aw ka tɔn bɛ mun de ɲɛsingi iko dɛmɛn walima laadili binkannitɔw ma?

Kiiriko ɲɛnabɔ baarakɛ yɔrɔ fila bɛ Muso Kiiritigɛlaw ka tɔn bolo: Wagadugu ani Bobo-julaso. Ani fana kiiriko cakɛda yalayala ta dɔw bɛ an bolo walisa ka taa baara kɛ kɛnɛw kan (togodaw la). An bɛ taa sigida mɔgɔw yɔrɔ walisa bin kɛra mɔgɔ minnu kan, ani mɔgɔ minnu mago bɛ ladiliw la hakɛ kow ta fan fɛ , olu ka se ka o kunafoniw sɔrɔ. Ni á ye an lɔdɔnniya dɔrɔmu, gɛlɛya ye min ye an bɛ o dɔn, an bɛ lafasabaa ɲinin aw ye min bɛ a janto aw ka ko la ani mɔgɔ hakilidegunenw dɛmɛnbaa dɔ bɛ tugu aw nɔ k’aw dɛmɛn. Sabu bin kɛra mɔgɔ minnu kan kafoɲɔgɔnya sira fɛ danfara bɛ olu ni mɔgɔw cɛ minnu ye jɔgin daw sɔrɔ, sabu maka kɛra a tigi ní la cogo dɔ la. O tuma a ka kan ka mɔgɔ hakili degulenw dɛmɛnbaa dɔ ɲinin walisa o ka a tigi dɛmɛn ka se sɔrɔ a ka hakili ɲamin kan. O baaraw bɛ kɛ gansan.

Aw ka jateminɛ ye jumɛn ye baarakɛ kɛnɛw kan (togdaw la) ni gɛlɛya juguya ko la?

An ka kan ka fɔ ko kafoɲɔgɔnya bɛnkanntaw ye gɛlɛyaba ye sabu ni an bɛ kiiriko cakɛdaw ka jatew filɛ, an bɛ bɔ a kalama ko dɔ de bɛ fara a hakɛ kan. Ni an taara baarakɛ kɛnɛw kan, an bɛ masanw ka welelikanw sɔrɔ minnu b’a fɔ an ye ko bin kɛra u denw kan. Dɔnkɛ kɛnɛw kɔ, binkanni bɛ ye. Mɔgɔw bɛ dɔlɔ min, mɔgɔw bɛ minfɛn farimanw min ani o kɔ denmisɛnw bɛ u yɛrɛ di kafoɲɔgɔnyaw ma ani kɔnɔbaraw bɛ sɔrɔ, ani o kɔ a ko bɛ ɲɛmadogo ani kuma tɛ kɛ a la bilen. Gɛlɛyaba do an ka kan ka an sekoba kɛ min na walisa k’a ko ɲɛnabɔ.

Jɔn ye gɛlɛya sababu ye?

Fili in ye an bɛɛ nɔ ye. Kamalenw nɔ do, nka a bɛ iko ɲɛkuntilenna jɛlen tɛ o kamalen ninnu na tun ka ɲɛsin u jogow ma. A mana kɛ cogo o cogo u farikolo ye u ta ye ani a wajibiyalen do u kan u ka janto u farikolo la. Ani fili ye denmansaw fana ta ye sabu u ka kan ka denw lamɔ. Ni aw ma kunafoni di denmisɛnw ma, u bɛ kunafoni sɔrɔ yɔrɔ wɛrɛ. Nka u bɛna kunafoni suguya jumɛn sɔrɔ ka ta. U bɛna ta kunafoniw ta u teriw fɛ olu minnu ka dɔn ta tɛ tɛmɛn u ta kan, u bɛ ta kunafoniw ta bɔlɔlɔ siraw kan, bɔlɔlɔ kan ani fɛn caman minnu tɛna u dɛmɛn. Nka ni aw y’a to mɔgɔ minnu b’a dɔn ani baara bolodalen bɛ minnu bolo walisa ka kamalenw dɛmɛn ani ka kunafoniya di u ma kafoɲɔgɔnya kalan ko la, kamalenw bɛna kunafoni ɲumanw sɔrɔ. Politiki ko sira fɛ, a ka kan politiki ɲumanw waleyataw ka labɛn walisa kamalenw ka se ka sɛwa ni u ka cɛ ni musoya ani buguli kɛnɛya ye.

I ni ce balimamuso Kirisicani Sayi. Lamɛnbaa cɛ ani musow, a ye to lamɛni la. Sagan dɔ kɔnɔ an bɛna ni kalanden kɔrɔbaa fila ka seereyaw lamɛn kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko kuma kun kan.

Sisan an kɛlen kɔ ka dɔnbaa ŋanaw lamɛn, an bɛna kalanden kɔrɔbaa fila lamɛn minnu bɛna u ka ko sidɔnnenw lakali. Npogotigi Watara Majara, e ye kalanden kɔrɔba ye Nikalan kalanso filannan la Bobo-Julaso Sanfɛ kalanso Nazi Boni la. Yala bin dɛlila ka kɛ e kan ka ye wa ka sɔrɔ i ma jɛn n’a ye ?

Bin dɛlila ka kɛ ne kan. Ne ma furu. A bɛ kalo fila bɔ, ne kamalen ani ne an tun bɛ farali sira kan. A tun b’a fɔ ne ye tuma bɛ ko a b’a fɛ ka ne ye ko walisa an ka kuma an yɛrɛ ko la, sabu a tun tɛ ka se ka fɛn wɛrɛ kɛ. A daminɛ ne tun bɛ ka ban. Nka a sera ka ne lasɔn ani a ye lahidu ta ne ye ko baro dɔrɔmu de do. Ne taara a ka so sabu ne ma dɛli ka miiri ko a bɛ sɔn wajibi ko ma. K’an to baro tan ni fila la, a y’a daminɛ ka maga ne la ani ne y’a ɲinin ka ban o ma. Nka a tun bɛ iko o de tun bɛ ka a nege wili ka taa ɲɛ. A fagan tun ka bon ni ne ta ye. Ne ni ne ka banni ɲɛji bɛɛ, a sera ka ne ka finiw bɔ ne la ani ka a nege da.

E ka kɛta kɛra jumɛn ye?

Ne bɔra a ka so ni ɲɛji ye. A ye ne wele ka dɛsɛ, nka ne m’a jaabi. Ne miiri la ńko bɛ Polisi wele walisa k’u ladɔniya a ko la, nka ka ye ko ko ne kelen de taara a ka so ne y’a miiri ko o tɛ halilinan bɛnnen ye. Nka ne tun t’a fɛ ka a ye tun. Nka a ye a jija ani ka ne balimamuso wele o min y’a dɛmɛn. A tara ne ka so ni ladiyali fɛn dɔ ani ne yafara a ma. Nka ne ye dansigi an ka jɛɲɔnya la, sabu ne t’a fɛ ne ni cɛ ka kɛ ɲɔgɔn fɛ min tɛ se ka a yɛrɛ minɛ.

E bɛ se ka ladilikan jumɛn di mɔgɔw ma minnu bɛ se ka e ka nin ko ɲɔgɔn sɔrɔ?

A ɲɔgɔnna dɛlila ka se minnu ma, ne b’a ɲinin u fɛ u ka hakili jakabɔ koɲuman. A jɛlen do ko a ma nɔgɔ ka i yɛrɛ minɛ mɔgɔ kɔrɔ i bɛ min kanu, nka ka an to adamadenw ye ni ɲɛnatɔmɔli se bɛ an ye, an ka kan ka sɔn an yɛrɛ ye dɔnni. O la bɛɛ ka kan ka a jɔ yɔrɔ ta.

Npogotigi Watara Majara i ni ce. Walisa k’a kuncɛ an bɛna kuma kalanden kɔrɔba fɛ o min ye kalanden ye kunafoni kow kalan kalanso la.

Sibone Abuduli Azizi, e ka yecogo ye jumɛn ye kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko la ?

Nin kumakun kan, ne b’a fɔ ko an bɛ fɛn o fɛn boloda ni an mɔgɔɲɔgɔn ye an ka don o don ɲɛnamaya la, kafoɲɔgɔnya sen bɛ o la, ɲanni i ka wale dɔ kɛ mɔgɔ dɔ fɛ, a ka kan aw ka bɛnkan dɔ kɛ hali ni o kɛra bɛnkan fitini ye, aw ka kan ka kow ye yecogo kelen na. Ɲanni ka kafoɲɔgɔnya jɛɲɔgɔnya dɔ daminɛ ni mɔgɔ dɔ ye, a ka kan ka o tigi ka sɔn a ma. O ye fɛn fɔlɔ ye. An tɛ se ka wale kɛ ni an ma bɛ a la. Ni o tɛ fɛn min bɛ wele tuma bɛɛ ko binkanni o bɛ kɛ.

E hakilinan la mɔgɔ min furulen do, yala o tigi wajibiyalen do ka bɛnkan sɔrɔ a furuɲɔgɔn fɛ fɔlɔ ka sɔrɔ kakafoɲɔgɔnya kɛ a fɛ wa?

Ɔwɔ, aw bɛ fɛn o fɛn kɛ ɲɛnamaya la, o ka kan ka nin sariya in bato: ka janto i mɔgɔɲɔgɔn ka hakilinan la. A bɛ ten fana gwa kɔnɔ. Ni mɔgɔ dɔ bɛ a muso wajibiya gwa kɔnɔ, foyi tɛna sira sɔrɔ furuso kɔnɔ. I ka miiri cɛ dɔ min bɛ a muso wajibiya ka kafoɲɔgɔnya kɛ ni a ye su fɛ. Ni dugu jɛra, sɔgɔmada fɛ o du yecogo bɛna kɛ jumɛn ye? O bɛ se ka muso nisɔngoya ani o nɔ bɛ se ka se hali denmisɛnw ma.

Yala e dɛlila ka mɔgɔ dɔ wajibiya ka jɛɲɔgɔnya dɔ sɔrɔ a fɛ ka sɔrɔ aw ma bɛn a kan wa?

Ayi, abada ne ma dɛli ka mɔgɔ wajibiya ka kafoɲɔgɔnya kɛ ni a ye.

Aw ka jɛɲɔgɔnya daminɛw la, e ma dɛli ka npogotigi dɔ karaba ?

I b’a dɔn, an ka seko ni dɔnko hokumu kɔnɔ, npogotiniw tɛ kɔrɔtɔ ka sɔn kafoɲɔgɔnya ma jɛɲɔngɔnya waati fɔlɔw la hali ni a nege b’u la. Ka da o kan i ka kan ka to bonya kɔnɔ, ani walisa i ka to cɛkisɛya kɔnɔ i ka kan ka kɛ muyuli kɛ la ye, ani o la bɛnkan bɛ sɔrɔ aw ni ɲɔgɔn cɛ. Ni o tɛ i bɛna a tigi karaba, ka bin a kan o min kɔnnen do.

E bɛ se ka ladili jumɛnw di mɔgɔw ma ka ɲɛsin jɛɲɔngɔnyaw ma minnu tɛ nafanba do furuɲɔgɔn dɔ ka bɛnkan ko la ka kɔn kafoɲɔgɔnya ɲɛ.

Baara o baara bɛ kɛ ni mɔgɔ wɛrɛw ye, i ka kan ka jɛya a la k’u sɔnnen bɛ a ma. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la min bɛ tali kɛ kafoɲɔgɔnya ko la, sabu cɛ ni musoya ko ye fɛn dogole ye an ka laadaw la. O la ka mɔgɔ wajibiya ka kafoɲɔgɔnya kɛ o ye nimisa ko ye, siran ko do. Wajibiyali ye binkanni ye, ani sariya bɛ binkanni ɲangin.

An bɛ ka se an ka jɛmukan laban ma. An bɛ ni mara ko an ka mɔgɔ naanni welelew bɛɛ ye kafoɲɔgɔnya binkannilamanw kɔn ani ka bɛnkan ko sankɔrɔta. Ni kafoɲɔgɔnya dɔ kɛra ka sɔrɔ bɛnkan tɛ ye, hali ni a y’a sɔrɔ ko sariya kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ ye kafoɲɔgɔnya bɛnkan ko la Burkina Faso jamana la, sariya ye ɲanginliw ani kasola doliw ɲɛsigi kafoɲɔgɔnya binkanni wale kɛbaaw ye.

An bɛ nisɔndiya k’a mɛn ko Sibone, o min ye cɛ ye, bɛ dususumalenya ani fɛɛrɛw ko fɔ walisa ka bɛnkan sɔrɔ ka kɔn wale ɲɛ. Majara ta fan fɛ bin kɛra ale min kan ni a ma se ka o ko fɔ, ale ye kafoɲɔgɔnya binkannilaman suguya bɛɛ kɔn.

K’a ye ko cɛ ni musoya ko ye fɛn dogolen Burkina Faso jamana la, ka ko dɔ yɛlɛma musow nɔ la an ka jamana kɔnɔ o bɛ bɛnkan ntanya sɛgɛsɛgɛli ko misɛya. O bɛna ta an ka kan ka baara kɛ ɲɔgɔn fɛ ka kunafoniyaw di jamanadenw bɛɛ ma.

An foli bɛ karamɔgɔ Soma ye, balimamuso Kirisicani Sayi, Sibone ani Majara u ka hakilinanw kosɔn an lamɛnbaaw ye. An bɛ k’an bɛ da ɲɔgɔn ye senɲɛ wɛrɛ. Ɲanni o ka se, á ye to kɛnɛya la.