Cεfanga bolicogo ɲuman an’a bolicogo jugu

Script

Dantigεli

Mali kɔnɔ, hadamadenya ani du sariya b’a jira, ko muso de ka kan k’a cε bonya. Fεn min ye cε ye, o de ye dutigi ye ani mansaya fanga tigi. O sariya kelen bε muso caman furuli daga ani ka cεmannin furuli kε a san 18 ye, ani ka musomannin furuli k’a san 16 ye. Kasɔrɔ, jamana sariyasunba kɔnɔ, a fɔlen don ka jεya, o jamana den bεε bε bange damakεɲε ani kannabila kɔnɔ sariya ɲεkɔrɔ. Fɔɲɔgɔnkɔ min b’a kɔnɔ, o sababu ye laadaw ani diinεw fanga girinya ye walasa ka se ka jεn ni sariyaw ye. Mali seko ni dɔnko fanba la, o damakεɲεbaliya cε ni muso cε, o bε kɔlɔsi kabini denmisεnya la.

Cεmannin minnu bε sɔn ka kε dutigiw ye, olu bε ladamu min sɔrɔ, o b’olu labεn ka kε farikolo kologεlenw ni hakilitigibaw, baarakεlaw ani kɔlɔsilikεlabaw ye. O waati kelen na, musomannin hakili bε don ni baya ani gadon ye. U jatelen don i n’a fɔ mɔgɔ minnu bɔgɔ ka fεgεn an’u hakili ka dɔgɔn, U bε ladamu dukɔnɔbaaraw kεli kama, ka denmisεnninw ladon ani ka siri u cεw la. Baara kεtaw tilalen don ka kεɲε ni suguya ye (cεya walima musoya). Kεrεnkεrεnnenya la wula kɔnɔnaanw na, o yecogo in fanga ka girin kosεbε musomanninw ka kalanko kan. Sabula, denmansa caman hakili la, ko muso dara a ka to du kɔnɔ. O yecogo in b’an bila ka taa cεfanga bolicogo ɲuman an’a bolicogo jugu la.

• Cεfanga bolicogo ɲuman ye yecogo ye, min b’a ɲinin ka damakεɲεni sabati cεw ni musow cε, ka fara musow ka senyεrεkɔrɔ kan. Cεw ni musow kεcogow, u jɔyɔrɔw an’u ka kεtaw b’o la, ka sinsin kε sariyaw ni politikiw ka kεcogo kan o damakεɲεni senkɔrɔmadonni an’a lakananni na hakεko la. Denbaya tɔpɔtɔli la misali la, cεfanga bolicogo ɲuman bε dusu don baara kεtaw tilacogo kɔnɔ bεrεmakεɲε kɔnɔ furucε ni furumuso cε. A bε dusu don furuɲɔgɔn fila ka ɲεnamaya kɔnɔ, ɲɔgɔn dafali la ka sagon suguya dɔ jigi dali kan dɔwεrε kan. O sariya in bε boli fan bεε fε, hali forobaw ni kεnyεrεye cakεdaw la. Cεw ni musow jatelen bε ka kε hamadenw ye, minnu bε se ka nisɔndiya ani nisɔngoya, ka sew ani dεsεw sɔrɔ. Cεfanga bolicogo ɲuman b’a ɲinin ka tilenbaliya ani ɲangata suguya bεε kεlε ka bɔ suguya kan, kεrεnkεrεnnenya la, muso. O siratigε la, a b’a fε cεw ka ye nin yεlεmaniw cεmancε la, k’a dɔn ko cεw de ye o ɲangata ninnu tabaaw ye ka ɲεsin musow ma

Cεfanga bolicogo ɲuman ni cεfanga bolicogo jugu tε kelen ye, cεfanga bolicogo jugu tε cεya walima farikolo kologεlεya ye, nisɔndiya ni nisɔngoya tε yen, senyεrεkɔrɔ walima fanga tintinni i n’a fɔ taamasiyεn minnu bε “cε yεrε-yεrε” kofɔ. A b’o cogoyaw ye i n’a fɔ juguya sun ka dan karili kε, ka ko jugu kε, ka nisɔnyiya ni nisɔngoya jɔɔsi ka bɔ yen, ka dεnkεrεfε kε, ka sinaya dantεmεn saman, hinεbaliya ani damakεɲεni hakε terekeli. O kεcogo ninnu bε se fana, ɲεnalomani cε ni muso cε walima fanga fin tali ka ɲεsin dɔ ma, o kow walanwalanni ye. Cεfanga bolicogo ɲuman k’a kandi gεlεyaw kεlεli la

• Cεfanga bolicogo jugu n’a bε wele fana cεfanga pɔsɔniman, o sinsinnen don damakεɲεbaliya kan cε ni muso cε, ani muso sirili a cε la. O cogoya in na, jɔyɔrɔw ni kεtaw bε tila ka kεɲε n’i ye cε ye, walima muso ye. Cεfanga bolicogo jugu ko kɔrɔw kan ka ɲεsin suguya jogow, banni musow la, fo ka se banni ma suguya kelenw ka kafoɲɔgɔnya ma. O bε yεlεma cεmanninw ka ladamuni senfε. U bε kalan k’u kana siran, u kana kasi, u k’u yεrε kε mɔgɔ kologεlεnw ye, u kana u ka nisɔndiya ni nisɔngoya jira. Dusu bε don u kɔnɔ fana u ka kεlε kε n’o b’a kun bɔ. O yecogo in cogoya la, a man nɔgɔn cε ka se ka muso dεmεn dukɔnɔbaaraw la; i n’a fɔ tobili, finiko ani ka denmisεnninw ladon. Olu jatelen don i n’a fɔ musow dɔrɔn ka baara kεtaw. Nin damakεɲεbaliya ninnu bε musow bɔnε u ka hakεw la, ani k’u bali k’u ka senyεrεkɔrɔ sɔrɔ, walima k’u jɔyɔrɔ fa a ɲεma sigida la. Cεfanga bolicogo jugu bε cεya kologεlεya nafa mankutu kosεbε ani ka dusu don sinaya samanni kɔnɔ u ni ɲɔgɔn cε. A bε dantigεli kε ka ɲεsin kow ma musow juguya la, minnu bε se ka ye u ni ɲɔgɔn cε. O gεrεntε in hadamadenya kɔnɔ, o bε cε dɔw bila dansagon la n’u ka cεya jirali ye.

Munna nin kuma in nafa ka bon lamεnbaa cεw ni musow bolo?

• Mali ka san 2023 sariyasunba sariyasen 2 b’a jira ko “Maliden bεε bε bange ani ka to kannabila ni damakεɲε kɔnɔ hakεw ni kεtaw la. Ɲεnawolomani fεn o fεn sinsinnen bε buruju, kan, suguya (cεya walima musoya), diinε ani foroba hakilila kan, o kɔnnen don”.
• O n’a ta bεε, Mali hadamadenya kɔnɔ, musow ni cεw ka hakεw tε kelen ye nafoloko sɔrɔfεnw lasɔrɔli, dugukolo lasɔrɔli la ani tigiya sɔrɔli la fεn dɔw la, i n’a fɔ baganw, wariko cakεdaw, dugukolo nafamafεnw walima cεn.
• Muso ka senyεrεkɔrɔ ma faamuya. O bε cεw siran, ka sɔrɔ a ka kan ka ye i n’a ye sɔrɔsira sigida mumε bolo.
• Mali y’a kandi sariyaw ni bεnkan bεε la, hali a ma yɔrɔ kelen to u kɔnɔ a ye siga don min waleyali la u la, u la nafamba ye ɲεnawolomani suguya fεn o fεn bε ta ka ɲεsin musow ma, o dabilali bεnkan (CEDEF).
• ONU Famu-Mali bolo, a bε se muso 39,1% ma, minnu bε ɲangata sɔrɔ u farikolo la ani/walima kafoɲɔgɔnya la u jεɲɔgɔn dɔ fε u ka furu ɲεnamaya kɔnɔ Mali la. Ani kalo 12 labanw kɔnɔ, o hakε in sera muso 20,9% ma, minnu bε nin cogoya in na ɲangata kɔnɔ. O sεbεn kelen y’a jira ko furu joona bε se musomannin 53,7% ma; ka sɔrɔ olu cεla, 88,6% sigira nεgε kɔrɔ.
• Sariya ka dɔgɔn, minnu bε damakεɲεbaliya ani ɲangatali dabilali senkɔrɔmadon musow kanu na.
• Cεfanga bolicogo jugu bε gεrεntε min sigi cεw kan, o bε se ka kε hakililako gεlεyaw sababu ye; i n’a fɔ hakilitiɲε, dusukasiw ani dɔw yεrε tε se ka wasa n’u farikolo ye.
• Jate minnu bε laselisεbεn san 2023 kɔnɔ, olu b’a jira ko cε 23%, minnu si hakε b’a ta san 25 la, ka se 34 ma, olu fε, fo i ka juguya walasa i ka bonya. O cεw 20% si hakεya kelenw na, olu fε, fo i k’i yεrε ka cεya farinya mankutu kosεbε i terikεw ɲεna, ani u tilalen naanni ye, tilayɔrɔ kelen hakili la ko dansagon kafoɲɔgɔnya nasira la, k’u bε k’o kε koba ye.

Kunnafoni nafa jumεnw

• Cεfanga bolicogo jugu walima cε ka fanga tintin, o ye hadamaden ka ko dilannen ye. A ni kεnyεrεma tε kelen ye, wa a ni Alako cε ka jan. O n’a ta bεε, waleya minnu dεnnen don nin hakilila in na, u senkɔrɔmadonnen don hadamadenya fangabulonw, seko ni dɔnko ko kεtaw ani diinεw fε.
• Mali kɔnɔ, musow 45% minnu si b’a ta san 15 la, ka se 49 ma, olu ye ɲangataw sɔrɔ u farikolo la walima kafoɲɔgɔnya la. A ka surun muso tilancε la (49%) minni si b’a ta san 15 la, ka se 49 ma, minnu bε furu la, ani minnu ka furu sara, waati dɔ la, olu ye ɲangataw sɔrɔ kafoɲɔgɔnya la, u farikolo la ani/walima cεya walima musoya la. Muso minnu ye ɲangataw sɔrɔ u farikolow walima kafoɲɔgɔnya la, olu cεla 68% ma dεmεn ɲinin abada, wa u m’a kuma fɔ mɔgɔ wεrε ye. U la 19% dɔrɔn de ye dεmεn ɲinin walasa ka se ka nin waleya in dabila.
• Mali kɔnɔ, ɲangata hakε min tara ka suguya sεgεrε (VBG) o bɔra 2021 na san 2019 zanwuyekalo n’a zuluyekalo la, ka se 2981 ma san 2020 zanwuyekalo n’a zuluyekalo la, o ye 47% faralen ye o hakε in kan. O jatew y’a jira ko ɲangataw sera mɔgɔ minnu ma, o 99% ye musow ye, ani ɲangata (VBG) 36% ye kafoɲɔgɔnya ye.
• Mali kɔnɔ, musow ka sɔrɔ bε bεn 57% ma cεw ka kalosara tata la baara kelen na.
• Bakurubafɔ la, a ka surun muso miliyari 2,4 na, minnu si bε baara da ma diɲε kɔnɔ, olu ni cεw ka hakεw tε kelen ye. Ninnu b’o la; damakεɲεbaliya garijεgεko la tali la baara la ani sarako la.

Sangali fila jirali, ka bɔ miiri kɔnɔ, walima ka bɔ ko kεlen dɔ yεrε kɔnɔ: Cεfanga bolicogo ɲuman an’a bolicogo jugu

Dawuda n’a kanεmεkε Ali tariku:

1. Dawuda n’a muso, u dennin kelen an’o muso bε ɲɔgɔn kan. A si hakε bε san 60 ɲɔgɔnna na, A bolo bɔra baara la k’a sababu kε si kɔrɔbayali ye. U dalen don a la kosεbε, ko cε ni muso ka kan k’u jɔyɔrɔw fa ka kεɲε n’u suguya ye. O dannaya in ye cεn ye, u bε min sinayalabato, k’a latεmεn a den ma. O n’a ta bεε, Dawuda den ye gεlεya sɔrɔ n’a muso ye. A ka fangadɔgɔya de kumabaliya ye, a y’a muso mara ni gεrεntε ye. A yeli man ca denbaya kɔnɔ kosεbε, ani a t’a fε a muso ka wariɲininbaaraw kε. A ka fɔ la, o ka kan ka dumuni dɔrɔn tobi ka di ale ma, ka dukɔnɔbaara tɔw kε ani ka denmisεnninw ladon. O bεε la, furucε t’a dɔn ko a b’a la k’a furumuso ka hakεw tereke, walima k’a bali ka lafiya sɔrɔ, ka hεrε sɔrɔ ani a t’a dɔn fana k’o ye ɲangata ye hakili ma. A ma ɲε min kɔ, furumuso labanna ka dεsε muɲun na nin gεrεntε in kɔrɔ, ka furusa ɲinin.
2. Ali denkε, min ye Dawuda sigiɲɔgɔn ye, O Ali fana ye o gεlεya kelen sɔrɔ n’a furumuso ye. U fila selen tε ka bεn denbaya tɔpɔtɔli kan. Nka, ale ni Dawuda ta cogoya tε kelen ye. Ali dalen don kumaɲɔgɔnya nafa la. A hami ye cεfanga bolicogo ɲuman ye, o min bε muso bonyani kofɔ an’a ka hakεw, k’a dɔn ko hadamaden don. Fa ko a den ma, a k’a kεcogo falen, ka kumaɲɔgɔnya kε ka taa a fε n’a muso ye. A k’a ma fana, ko a k’a muso dεmεn, ka dεmεn ɲinin a fana fε n’o b’a kun bɔ ani k’a dεmεn a ka porozew kɔnɔ. Nin cogoya in de la, o furuɲɔgɔn ninnu ka gεlεya nɔgɔyara. U fila bε kumaɲɔgɔnya kε ka taa a fε, ani u kelenna k’u ka hakεw hεrε sɔrɔ.

Maanaw yeelen

• Dacogo la, cε kolo ka gεlεn ni muso ye: O kɔrɔfɔ in bε yen, a bε labaara Mali kɔnɔ. O n’a ta bεε, hadamaden ka farikolo kologεlεya, cε i n’a fɔ muso, o sababu ye fεn caman ye. An bε se ka cε ka cεyafanga an’a kolo cogoya kofɔ. O bε kolow cogoya kofɔ, kologεlεya ni kolokεnεya la; ka sinsin dumuni kεtaw ani farikoloɲεnajε kan. Fanga ma siri cεya walima musoya la. Cε bεε tε fangatigi ye, muso bεε fana tε fangantan ye.

• Cε de ka kan ka muso doni ta : Fosi t’o fɔcogo in daga, sabula Mali sariyasunba bε damakεɲεni lafasa cε ni muso cε sariya ɲεkɔrɔ. Furu t’a jira ko muso ka siri a cε la. Mali tariku kɔnɔ, muso dɔw ye kεlε kε nansara maralikεlaw kama, dɔw ye yɔrɔ dɔw mara. Olu tun tε musow ye, minnu ɲεci dɔrɔn tun ye gadon ye. Hakilila min ye, ko muso de ka kan ka siri cε la, o ye hadamadenko ye. Cε fanga tintinni muso kan, o senkɔrɔmadonna tuma bεε la laadaw fε, Hakilila min ye, ko musow de ka kan ka siri cεw la, o ye sigida ka ko labεnnen ye. Cε ka fanga tintin senkɔrɔmadonna laadaw, taabolow ani diinεw fε kabini waati jan na, fo sɔn kεra u ma kosεbε cεw ni.
• Muso tε se ka gundo mara: Hadamadenya tariku kɔnɔ, cεw ni musow, bεε ye janfanciyako dɔ kε, ani ka gundo dɔ bɔrɔtɔ. Ka se ka gundo mara, o ma siri suguya la. Hadamadenko, ladamuko ani sugandiliko dɔrɔn don.
• Muso tε se ka kε maralikεla ɲuman ye: O kuma kɔrɔ in mεnna ka fɔ, nka tiɲε kɔrɔ tε. Bi, a b’i n’a fɔ musow ye jɔyɔrɔ bεε kε ani ka jaabi ɲumanw sɔrɔ. Muso kεra jamanakuntigiw, minisiriɲεmɔgɔw, bulonba ɲεmɔgɔw, depitew, dεmεndonjεkuluw (ONG) ɲεmɔgɔw, cakεdatigiw, porozetigiw ani dɔwεrεw ye.

Cεfanga bolicogo jugu an’a bolicogo ɲuman kɔlɔlɔw

Cεfanga bolicogo jugu: Cεfanga bolicogo jugu kɔlɔlɔ ka bon yɔrɔ caman na hadamadenya kɔnɔ.

• Du kɔnɔ, a bε na ni kumaɲɔgɔnya kεbaliya ye, ani ka muso ka hakεw tereke ni fanga bolili ye dansagon kɔnɔ ani ɲangata suguya bεε ka bɔ cε fanfε. Ni cε bε gεrεntε sigi a muso kan kosεbε, o bε se ka taama a hakili kεnεya kan, k’a bali ka lafiya. Cεfanga bolicogo jugu bε cε ka senyεrεkɔrɔ mankutu ka dantεmεn ani ka bagabagali kε ko bεnnen ye. Ni cεw hakili dara a kan k’olu de ka kan k’u ka cεyafanga jira sanga ni waati bεε la, o bε se ka juguya a ka kεnyεrεfε ma, ani ka dan sigi kafoɲɔgɔnya ani jεkabaara la cεw ni musow cε. O bεε kɔlɔlɔ bε se ka yεlεn denmisεnninw hakili an’u farikolo an’u ka ladamuni na.
• Lakɔli la, a bε na ni tilenbaliya ye ka ɲεsin musomanninw ma, k’u kε dεnkεrεfεw ye, ɲangata suguya bεε ani dannaya tiɲεni, ani o ɲεnawolomani in bε na ni kalan bilali ye musomannin caman fε. K’a fɔ cεmanninw ye k’u kana dεmεn ɲinin, u kana kasi, an’u kana u ka nisɔndiya ni nisɔngoya jira, o bε se ka na ni dεnkεrεfε ye hadamadenya kɔnɔ ani ka taama siraw cogoya kan n’i mɔgɔ tɔw ye. Sɔnni cεfanga bolicogo jugu ma, o b’a to ni dabali bεrε ma tigε lakɔli la, walasa ɲangata minnu bε ta ka suguya sεgεrε, o kεlεli la.
• Baarakεyɔrɔw la, cεfanga bolicogo jugu bε na ni sugandili kεcogo jugu ye ani ɲεnawolomani waleyaw ka ɲεsin musow ma. O bε musow bali u ka hakεw la an’u dɔnko ka kε yεlεmani kεbaaw ye. Ka da cεfanga bolicogo jugu kan, dabali bεrε ma tigε walasa ka se ka musow lakanan baarakεyɔrɔ la. A bε dusu don cεw kɔnɔ u k’u yεrε mankutu kosεbε, o de b’u bali ka waati caman kε u ka denw cεla. Ka cεw makɔnɔ ko bεε la, o ye gεrεntε ye, min bε se ka dadigi u sekow la baara la.
• Politiki kɔnɔ, a bε cεw bila ka musow makow tali ba la, o kε bolokɔfεko ye politikikɔrɔfɔw ani hadamadenya pozorew kɔnɔ. A bε na ni muso hakε sugandita hakε dɔgɔya ye jɔyɔrɔw la ani u nafaw lafasali hakε dɔgɔya.

Cεfanga bolicogo ɲuman:

• Cεfanga bolicogo ɲuman, mɔgɔ bεε ka hakεw labatoli b’o kɔnɔ ani a bε dusu don jεkabaara ani jεɲɔgɔnya la cεw ni musow cε. Nin ye cεw walima musow ka ko ye, banni musow la, tɔgɔ juguw, ɲangata ka ɲεsin suguya ma, a b’o waleyaw kεlε. A bε cε ka senyεrεkɔrɔ sεbεkɔrɔ mankutu ani a tε gεrεntεba sigi a kan, k’a lasu ka bila ko gεlεnbaw la. A b’a to muso ka se a yεrεkɔrɔ, ka nafaw sɔrɔ i n’a fɔ cεw, ani k’a sendon denbaya an’a ka sigida yiriwali la. Bi, Mali kɔnɔ, cε dɔw b’a la k’o kεlε kε musow kεrεfε. U bε cε wεrεw lafaamuya u k’u mako don u ka denbayaw la ka taa a fε, kεrεnkεrεnnenya la u musow dεmεnni dukɔnɔbaaraw la, denmisεnninw ladonni b’o la. Wa cε fanba ninnu sɔnnen don cεfanga bolicogo ɲuman ma, olu ye seereya kε k’u bε lafiya la n’u ka denbayaw ye.
• Denbaya kɔnɔ, cεfanga bolicogo ɲuman bε furuɲɔgɔn fila bila k’u ka baara kεtaw tila u ni ɲɔgɔn cε bεrεmakεɲε kɔnɔ. O bε na ni kumaɲɔgɔnya ni jεkabaara ye denmisεnninw ladamuni na ani ɲεnamaya kεcogo ɲuman ye. A b’a to cεmanninw ka dege musow ni musomanninw bonyani na. Jɔyɔrɔ b’o la furu ɲangataw kεlεli la walima ɲangata suguya o suguya minnu bε ta ka ɲεsin musow ma don nataw la.
• Lakɔli la, A bε dusu don cεw kɔnɔ ka hadamadenya hakεw labato, ka musomanninw ka kalan ɲεtaa sinsin, ka ko kɔrɔw bali, minnu sinsinnen bε suguya kan. Ka dεmεn don hakiliw ni farikolow ɲangatali la ka ɲεsin musomanninw ma. Nafaba bε nin waleyaw la kosεbε musomanninw ka kalanko la, ani cεmanninw ta. A bε lakɔli ɲεmɔgɔw bila ka dabaliw sigi senkan minnu bε dεmεn don laɲininw sabatili la. O cogoya kelen na, cεmanninw b’a faamuya k’u ka kan k’u ka nisɔndiya ni nisɔngoya jira ani ka dεmεn ɲinin. O de bε se k’u tagan hadamadenya kɔnɔ dεnkεrεfε ma.
• Foroba politikiw la, a bε na ni damakasiliw ye walasa ka musow sendon politiki la ka taa a fε ani ka nɔgɔya don u sugandili la kalataw senfε jɔyɔrɔbaw fali kama. A bε na ni jamana kεli ye ka sariyaw ta, minnu bε ɲangataw kεlε ka bɔ suguya kan. N’ale ye, musow bε se k’u ka senyεrεkɔrɔ ani basigi sɔrɔ. Ni cεw ni musow bε baara kε ɲɔgɔn fε, o bε se ka kε ko ɲuman ye baara kεta caman ma.
• Muso kan, cεfanga bolicogo ɲuman ye musow ka hakεw labatoli ye ani u makow tali ba la. Musow ka senyεrεkɔrɔ bε sɔrɔ misali la, cogoya min dayεlεla duguba kɔnɔ musow ye u k’u seko jira, ka porozew sigi senkan ani ka u musakaw sɔrɔ. Nafa min dira wula kɔnɔ musow fana ma, o ye nɔgɔya don dugukolo ani sεnε kεfεnw ni baganw lasɔrɔli la. Ni muso bε se a yεrε kɔrɔ, o nafa bε se denbaya ani sigida bεε ma.
• Cε kan, cεfanga bolicogo ɲuman bε dɔ bɔ hadamadenya gεrεntε hakε la ani k’u ka wasali sankɔrɔta ka ɲεsin u yεrεw ma, ani mɔgɔ tɔw ma. A bε dɔ fara cεw ka jɔyɔrɔ kanuni kan ka ɲεsin denbaya ma ani ka faamuyali nɔgɔya furuɲɔgɔnw cε.

Seereya damadɔw:

• Jεnεba Keyita, ye muso furulen ye, min si bε san 32 la, lakɔlikaramɔgɔ don Bamakɔ : “Kabini anw sɔnna cεfanga bolicogo ɲuman taabolo ma, ne ni n furucε bε ka bεn kosεbε. Kumaɲɔgɔnya b’an ni ɲɔgɔn cε kosεbε, ani a bε ne senkɔrɔmadon n ka ko kεta bεε la. Ne hakili la, cεfanga bolicogo ɲuman nafa bε suguya fila bεε kan. Cε min mɔnna o cogoya la, o ka gεlεya bε dɔgɔya n’a taara baara walima kalan na tunga fε. A bε se ka tobili kε ani k’a yεrε ladon.”
• Seyidu Jara, cε furulen don, min si bε san 45 la, meniziye (jiridilanna) don Bamakɔ : “Cεfanga bolicogo ɲuman sababu la, ne bε n yεrε filε cε suguya kura ye sisan. N ka surun n muso ani n denw na. Fosi tε se ka ne wasa ka tεmεn o kan.”
• Abudulayi Kɔnε, cε furulen don, min si bε san 34 na, cakεdatigi don Bamakɔ: “Ne ye yεlεmaba kɔlɔsi n yεrε la, kabini ne ye n wasa don cεfanga bolicogo ɲuman kow la. Ne y’a faamuya, ko fanga ani ɲangata tε gεlεya fosi ɲεnabɔ. Fo a’ ka kumaɲɔgɔnya ani fɔkabεn de sabati a’ furuɲɔgɔnw cε. Ani kabini ne ye dukɔnɔbaaraw tilali daminε ne ni n muso cε, ne ka musaka bɔta hakε dɔgɔyara. An bε hakilila falenw kε walasa ka se k’an ka ɲεnamaya labεn.”
• Kadija Tarawele, muso furulen don, min si bε san 29 na, a sigilen don Bamakɔ: “Denbaya ye ɲɔgɔndεmεn ani bεn ye. Kabini ne furucε ye ne dεmεnni ani ne senkɔrɔmadonni daminε, an ka gεlεya dɔgɔyara an ka denbaya tɔpɔtɔli la. Cεw dɔrɔn hakilila tε yεlεmata ye. Fo ka musow fana hakilila de yεlεma, olu minnu bε dεmεn don kosεbε ladamuni na ka ɲεsin cεmanninw ma.”
• Abudarahamani Sisɔkɔ, cε furulen don, min si bε san 41 na, lakɔlikaramɔgɔ don Bamakɔ : “Tuma min na u ye ne wele ka taa kalan dɔ kε cεfanga bolicogo ɲuman kan, ne ye n yεrε ɲininka, k’o kalan suguya nafa bε se ka kε jumεn ye; sababula a ni ne yεrε hakililaw tε fan kelen fε. Ne tun ma deli ka n muso hakilila ɲinin. Nka nin kalan in kɔfε, ne y’a daminε ka kow ye cogoya wεrε la. Ne bε kumaɲɔgɔnya kε ka taa a fε ni n muso ye, wa n y’a faamuya a tun bε min muɲun. Bi, a b’i n’a fɔ ne b’a dεmεn a ka ko kεta bεε la, ani an b’an wasa don an denw an’an ka gεlεyaw la ɲɔgɔn fε”.
• Ajaratu Keyita, muso furulen don, min si bε san 36 la, gadonmuso don Bamakɔ : “Furu kεlen, ne ka dukɔnɔbaaraw fanga y’a to ne ye kalan bila. Ani n ye n jilaja kosεbε ka se ka baara dɔ sɔrɔ lotoli dɔ la. O n’a ta bε, don o don kεta ma kε ko nɔgɔn ye. Ne furucε tun bε kuma kosεbε n yebaliya la du kɔnɔ. Wa gεlεya tun bε ne fana kan baarakεyɔrɔ la, sabula, ne tun tε kɔsegin so joona tuma caman na, wa n tun bε sεgεn kosεbε. Nka, ne balala ka n furucε ye, k’a wasa don cεfanga bolicogo ɲuman na. Ne kεcogo sinna ka yεlεma n’i n furucε ye yɔrɔnin kelen. Sisan, a bε faamuyali kε kosεbε ani ka ne dεmεn n ka ko kεta bεε la.”

Ɲεfɔliw

Cεfanga pɔsɔniman : O ni cεfanga bolicogo jugu ka kan. A bε sinsin cεw ka farinyaba kan u ni ɲɔgɔn cε walima ka ɲεsin musow ma. Banni musow la ani cεw ka cεya mankutuko jugu ni musow ta ye, olu b’a la.

Ko kɔrɔw suguyaw la : ko kɔrɔw, hakilila kɔrɔw ani hakilila labεnnen kɔrɔw, minnu balaminina mɔgɔw ɲε, ka da u suguya kan.