Notes to broadcasters
Nin ɲininkaliw b’a ɲinin ka dɛmɛn do arajo kumalaselaw cɛw ani muasow ma walisa ka kumaɲɔgɔnyaw labɛn ni KOWIDI-19 dɔnbaa ŋanaw ye inafɔ dɔgɔtɔrɔ joolenw, kɛnɛya ko baarakɛlaw ani sigida la kɛnɛya ko barrakɛlaw ani kɛnɛya ko minisisri so ka cidenw. Nin ɲininkaliw fɛ arajo kumalaselaw bɛ se ka kunnafoni di jɛmunkan dɔ labɛn KOWIDI-19 furajíw dilanni ko la, u fagan ko la ani kɔlɔlɔ misɛnniw minnu bɛ sɔrɔ u fɛ ani fɛɛrɛ minnu ka kan ka ta boloci kɔ fɛ walisa ka taa ɲɛ ka i lakana KOWIDI-19 kama.
Aw ka kumaɲɔgɔnya labɛn tuma la, a ka ɲɩn aw ka kumakun saba ka se duuruma ɲɛnatɔmɔ aw bɛna da se minnu man aw ni aw kumaɲɔgɔnw. Á ye ɲininkali fan dɔ walima ɲininkali munmɛn bɛɛ kɛ aw kumanɲɔgɔnw la walisa ka kumakunw sɛgɛsɛgɛ ka ɲɛ o b’a to aw ka se ka kunnafoni nafanman lase aw lamɛnbaaw ma. Ka dan sigi aw ka kumaɲɔgɔnya ɲɛsin fanw na o b’a to kunnafoniw kana caya aw lamɛnbaa cɛw ani musow ma ani o kana kɛ sababu ye u kana aw ka kumaɲɔgɔnya jate bilen.
Ni aw b’a fɛ ka kunnafoni caman wɛrɛ sɔrɔ nin kumakun kan, á ye kumaɲɔgɔnyaw labɛn ka tugu tugu ɲɔgɔnna ni mɔgɔ welele cɛ walima muso dɔ ye walima mɔgɔ wɛrɛw minnu bɛ se k’u hakilinan fɔ ɲininkali kun kan. Aw kana ɲinɛ ko kumaɲɔgɔnya ɲuman labɛnni gundo bɛ lamɛnni koɲuman kɔnɔ ani kɔlɔsili ɲininkali ɲumanw kɔnɔ. Á ye baara kɛ ni o ɲininkaliw ye walisa ka sira do aw ka hakilinan falen falenw kɔrɔ ani aw ka sɔn yɛlɛmali ma walisa ka tugu hakili falen falen tabolo nɔfɛ.
Aw bɛ se ka bɔ ŋununŋununkan dɔw kan ani kunnafoni kolo dilen dɔ o kumaɲɔgɔnyaw sen fɛ. Á ye jɛya a la ko aw bɛ hakili falen falen kɛ a kan ani k’a nkolotigiya aw ni aw ka mɔgɔ welele, ani fana k’aw da se ŋununŋununkan wɛrɛw ma minnu bɛ munumunu sigi da la.
A laban kunafonni minnu bɛna bɔ aw ka hakilinan falen falen la min bɛ tali kɛ KOWIDI-19 kun kan olu bɛ se ka kɛ sekow ani dɔniya kow ye. Á y’a fɔ mɔgɔ welelew ye tuma bɛɛ k’ u ka ɲɛfɔli kɛ dɔniya kumasenw kunkan ni kumakan jɛlen nɔgɔmanw ye walisa k’a to aw lamɛnbaaw bɛɛ ka faamuya. Ni mɔgɔ welele cɛ walima muso bɛ kumasen dɔw fɔ minnu faamuyali ka gɛlɛn, a y’a ɲinin a fɛ k’a k’u ɲɛfɔ, sabu hali ni a y’a sɔrɔ aw b’a faamu, a bɛ se ka kɛ ko lamɛnbaa cɛ ani muso t́a faamu.
Script
Munna furajíw de dilanna walisa ka KOWIDI-19 kɛlɛ ka fura dɔnnen kɔrɔlenw to ye ina fɔ furakisɛw?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Yala boloci furají dilanni ka nɔgɔ walima ka teli ka tɛmɛn bana furakɛli furaw dilanni kan wa?
KOWIDI-19 furají dilanni ye waati joli ta?
Boloci furaji labɛnna teliya la cogo di?
An bɛ waati min na sisa, yala furaw bɛ ye wa minnu bɛ se ka kɔn KOWIDI-19 ma walima k’a furakɛ?
Ni ɔwɔ do u bɛ sɔrɔ nin mara yɔrɔ la wa?
SNi ayi do, aw bɛ miiri k’o fura suguyaw bɛna sɔrɔ sɔnni wa?
Nafan jumɛn bɛ KOWIDI -19 bolocili la?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Yala ka KOWIDI-19 bana sɔrɔ o farati ka bo wa walima ka KOWIDI-19 boloci furají dɔ pikiri kɛ o de farati ka bo? Áye ɲɛfɔli kɛ?
KOWIDI-19 boloci furaji bɛ lakanali kɛ KOWIDI-19 bana ma cogo di?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Boloci furají bɛ lakanali kɛ fo ka se nɔ jumɛn ma walisa ka dɔgɔtɔrɔsola dali, bana juguman walima saya min bɛ sɔrɔ KOWIDI -19 fɛ k’o bali?
Boloci furají fagan ka bon ka se nɔ jumɛn ma KOWIDI-19 bana kɛlɛli kama?
Boloci furajɩ́ bɛ lakanali kɛ KOWIDI-19 kama fo ka se waati jumɛn ma?
Ne y’a mɛn ko mɔgɔ dɔw ye KOWIDI-19 sɔrɔ hali ka sɔrɔ u tun ye boloci kɛ ka ban. Mun bɛ se k’o ɲɛfɔ?
Yala KOWIDI-19 boloci furají fagan ka bon walisa ka KOWIDI-19 yɛlɛman cogow bɛ kɛlɛ wa, inafɔ misali la dɛlita ani omikɔrɔn?
Ni KOWIDI-19 bana bɛ ne la sisan, yala ne bɛ se ńkan bolo ci wa?
Yala ne bɛ se ka KOWIDI-19 boloci furají dɔ boloci kɛ ni a y’a sɔrɔ ne tun ye KOWIDI-19 sɔrɔ ka tɛmɛn ani sisan ne kɛnɛyara?
Mɔgɔ dɔw bɛ u yɛrɛw ɲininka ko n’i dɛlila ka KOWIDI-19 bana sɔrɔ waati tɛmɛnen k’o b’a to KOWIDI-19 tɛ se k’u minɛ tun waati nata kɔnɔ. Yala o ye tiɲɛ wa?
Mɔgɔ min ye KOWIDI-19 bana sɔrɔ, o ka kan ka taa boloci wa?
KOWIDI-19 boloci furaji hakɛ kelen bɛ labɔli kɛ wa, walima ne mako bɛ hakɛ caman na?
Ni ne ka kan ka hakɛ dɔ sɔrɔ ka tɛmɛn kelen kan, ne ka kan ka waati jooli kɛ sanni ka hakɛ filannan sɔrɔ?
Hakili jigin furaji hakɛ ye mun ye?
Jɔnw de ka kan ka hakili jigin furají hakɛw sɔrɔ?
Ne ka kan ka hakilijigin furají hakɛ sɔrɔ tuman jumɛn?
Hakili jigin furajíw bɛ sɔrɔ aw ka mara yɔrɔ la yan wa?
KOWIDI-19 boloci furaji suguya ka ca, ani a suguya bɛɛ kelen kelen dilannan dilanni kɛ cakɛda dɔ fɛ. Cogo di mɔgɔ bɛɛ kelen kelen bɛ se ka boloci furaji ɲɛnatɔmɔ min bɛ bɛn a ma?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Yala i ka kan ka boloci furají san walisa i bolo ka ci wa?
Lamɛnbaa cɛ ani musow bɛ se k’u ka boloci yɔrɔw dɔn min?
Yala bana dɔw bɛ ye walima kɛnɛya ko gɛlɛya dɔw minnu kosɔn KOWIDI-19 boloci ye farati ye mɔgɔ dɔ ma?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Yala muso kɔnɔmanw ka KOWIDI-19 boloci tɛ farati wa?
Muso minnu bɛ sinji di den ma, olu ka KOWIDI-19 boloci tɛ farati ye wa?
Kɔlɔlɔ minsɛnniw jumɛnw bɛ sɔrɔ KOWIDI-19 boloci kɔ fɛ?
O kɔlɔlɔ misɛnniw bɛ mɛn wa?
Ni ne ma kɔlɔlɔ misɛnni foyi sidɔn, yala o kɔrɔ ko boloci furají ma ɲɛ wa?
Yala boloci furajíw ka kɔlɔlɔw misɛnniw tɛ kelen ye wa?
Ŋununŋununkan dɔw bɛ mununmunun an ka sigida la ka ɲɛsin KOWIDI-19 boloci furají ma. Aw ye ŋununŋununkan suguya jumɛnw mɛn, aw bɛ se k’o ŋununŋununkan nkalotigiya an ye wa?
Mɔgɔ dɔw bɛ siran ko KOWIDI-19 furají bɛ den sɔrɔbaliya lase cɛ ma walima ka musow bali den sɔrɔ la. Yala sinsin yɔrɔ bɛ o tigilamɔgɔw jɔrɔ kun na wa?
Yala KOWIDI-19 boloci furají b’a to ne ka KOWIDI-19 sɔrɔ wa?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Mɔgɔ dɔw saya ko fɔra o mɔgɔw kɛlen kɔ ka KOWIDI-19 boloci kɛ. Aw bɛ se ka mun fɔ o saya kow la?
Yala KOWIDI-19 boloci furaji jɛlen do sisanw bɛɛ kama wa hali mɔgɔ minnu sisan ka ca ni 65 ye?
Yala denmisɛnniw ani funankɛniw ka KOWIDI-19 boloci tɛ farati ye wa?
Yala mɔgɔ bɛ se ka KOWIDI-19 boloci kɛ ni a y’a sɔrɔ o tigi bɛ ka fura wɛrɛw ta walima n’a bɛ ka furkɛli wɛrɛ kɛ wa?
Mɔgɔ dɔw bɛ siga boloci furajíw kasara ntanɲa ko la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la boloci furají dilannan ni teliya min ye walima kunnafonni di sira dɔw bɛ siga don boloci furají ɲumanya ko la. Aw bɛ se k’u jigisigi KOWIDI-19 boloci furají kasara ntanya ko la cogo di?
An bɛ se ka KOWIDI-19 bana ani a boloci furajíw sinin ɲɛsigi cogo di?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Yala an mago bɛna se KOWIDI-19 furajíw ma don nataw la wa?
Yala kalo kɛrɛnkɛrɛnnenw walima waati kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw bɛ ye mɔgɔw ka kan ka k ‘u bolo ci minnu la wa? Misali la nɛnɛ waati la mura ka ca o tuma min na?
Ka fara boloci furají kan mɔgɔw ani sigida mɔgɔw ka kan ka fɛɛrɛ waleyata jumɛnw ta walisa ka kɔn KOWIDI-19 bana sɔrɔli ma?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Ɲɛda datugulan suguya ɲuman jumɛn bɛ mɔgɔw bali ka KOWIDI-19 bana sɔrɔ ani ka lase mɔgɔ wɛrɛw ma?
Nun datugulan min ka kan ka do seɲɛn kelen o kɔ k’a fili, yala ne bɛ se ka o do don dɔ ani ka tila k’a do o don dugusajɛ walima k’a do tile dama dama kɔnɔ wa?
Mɔgɔw ka kan ka furacɛ jumɛn do u ni ɲɔgɔn cɛ yɔrɔ korolenw na inafɔ sokɔnɔnaw la walisa ka KOWIDI-19 canrili bali?
Mɔgɔw ka kan k’u tɛgɛw ko seɲɛn joli walisa ka kɔn KOWIDI-19 ma?
Ne kɛlen kɔ ńka bolo ci, yala ne mago b’a la k’o fɛɛrɛ ninnu matarafa wa? Ni ɔwɔ do, mun na?
An ka kan ka taa ɲɛ ka nun datugulaw do, ka furancɛ do an ni ɲogɔn cɛ ani ka tugu fɛɛrɛ tɔw nɔ waati joli kɔnɔ?
Yala dumuni saniyalenw dunni ani farikolo ɲɛnajɛ bɛ se ka mɔgɔ dɛmɛn ka kɔn KOWIDI-19 ma wa?
Yala banaw walima kɛnɛya ko gɛlɛyaw bɛ KOWIDI-19 bana sɔrɔli barika bonya ka ɲɛsin mɔgɔw ma wa?
Kɔlɔsili ɲininkaliw:
Ni ɔwɔ do, o kɛnɛya ko gɛlɛyaw ye jumɛnw ye?
Mun na u bɛ mɔgɔw bila dɛsɛ kɔnɔ ka ɲɛsin bana ma?
Yala fɛɛrɛ kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ ye ka ɲɛsin mɔgɔw ma o banaw walima o gɛlɛyaw bɛ minnu kan, n’olu ka kan ka k’o fɛɛrɛw ta walisa k’u yɛrɛw tanga KOWIDI-19 ma?
Ni o gɛlɛyaw bɛ mɔgɔ dɔ la, ni o tigi ye KOWIDI-19 bana sɔrɔ, danfara jumɛn bɛ o tigi ka bana kɔlɔlɔw jira cogo ani mɔgɔ ta cɛ KOWIDI-19 bana ye min sɔrɔ ka sɔrɔ bana kɔrɔ ko gɛlɛya tɛ ale la?
An bɛ se ka lakanali ko dɛmɛn do cogo di mɔgow ma kɛrɛnkɛrɛnnenya la KOWIDI-19 bana ka jugu mɔgɔ minnu ma?
O banaw bɛ mɔgɔ minnu na, yala farati tɛ olu ka KOWIDI-19 boloci la wa?
Mun na nafan b’a la mɔgɔ caman ka KOWIDI-19 boloci kɛ?
Kɔlosili ɲininkaliw:
Yala fɛn dɔ bɛ aw fɛ ka fɔ lamɛnbaa cɛ ani musow ye olu minnu bɛ ka siga siga walima jɔrɔnan kow bɛ olu minnu ka ɲɛsin KOWIDI-19 boloci furajiw ma?
Acknowledgements
Folikanw
Sɛbɛnni kɛbaa : James Karuga, Kunnafoni, Kenya.
Nin gafe in musaka bɔra Kanada gɔfɛrɛnema fɛ kanada afɛri mɔnjali ka sira fɛ « kunnafoni di ba forba kɛnɛya kun kan ani boloci furajiw kun kan Farafinna sahili yanfa fɛ walisa ka ɲɛnamayaw kisis » o porozɛ hokumu kɔnɔ